༄༅།།རྩོམ་རིག་ལོ་ཙཱའི་ཁྲོད་ཀྱི་གཟུགས་དང་རྣམ་ཤེས།

ནང་དོན་གནད་བསྡུས། “གཟུགས”དང“རྣམ་ཤེས”ནི་རང་རྒྱལ་རྩོམ་རིག་ལོ་ཙཱའི་ཁྱབ་ཁོངས་ཁྲོད་བགྲོ་གླེང་གནད་ཅན་ཞིག་ཡིན་ཅིང་། མིག་སྔར་རིགས་སྨྲའི་ཁྲོད་ན“གཟུགས”དང“རྣམ་ཤེས”གཉིས་ལ་རྩོད་གཞི་མང་དུ་གནས་ཏེ། གཙོ་བོར་དེ་གཉི་གའི་ཚད་གཞི་འཛིན་སྟངས་ཐད་ནས་རེད་འདུག དེར་གཞིགས་ཏེ་རྩོམ་འདིས་ལོ་རྒྱུས་སྟེང་གི“གཟུགས”དང“རྣམ་ཤེས”ཀྱི་གོ་དོན་ལ་གཞི་བཅོལ་ཞིང་། དེའི་རྩ་བའི་ཁྱད་ཆོས་ལ་དབྱེ་ཞིབ་དང་བཅུད་ལེན་སྒོས། རྩོམ་རིག་ལོ་ཙཱའི་ཁྱད་ཆོས་དང་ཟུང་དུ་སྦྲེལ་ཏེ། རྩོམ་རིག་ལོ་ཙཱའི་གཟུགས་ཤེས་ཞེས་པར་དམའ་རིམ་ནས་མཐོ་རིམ་དུ་ཞིབ་རྟོགས་བགྱིས་ནས་ཐ་མར་ཚོད་ལྟའི་ཚུལ་དུ་སྒྲོག་སྤེལ་རང་བཞིན་དང་ལག་ལེན་རང་བཞིན་གྱི་ཚད་ཅུང་མཐོ་བའི་སྒོ་ནས་གཟུགས་ཤེས་ཀྱི་གོ་དོན་དང་ཞིབ་འཇུག་གི་ཁ་ཕྱོགས་གླེང་སློང་ལ་བརྟེན། རྩོམ་རིག་ལོ་ཙཱའི“གཟུགས་ཤེས”ཀྱི་ཞིབ་འཇུག་ལ་ཁ་གསབ་རང་བཞིན་གྱི་བསམ་གཞིགས་དང་འཚོལ་ཞིབ་རང་བཞིན་གྱི་ལམ་བུ་ཞིག་བཏོད་པར་བྱས་ཡོད།
བརྡ་ཆད་གཙོ་བོ། གཟུགས་དང་རྣམ་ཤེས། རྩོམ་རིག་ལོ་ཙཱ། མཚན་ཉིད་ཀྱི་ས་མཚམས། ཀྲུང་གོའི་སྲོལ་རྒྱུན་ལོ་ཙཱའི་གཞུང་ལུགས།  

དང་པོ། གླེང་གཞི།
       རྩོམ་རིག་ལོ་ཙཱ་གླེང་སྐབས་རྟག་ཏུ“གཟུགས”དང“རྣམ་ཤེས”ཀྱི་རྩོད་པ་འབྱུང་སྟེ། དཔེར་ན། དུས་རབས་ཉི་ཤུ་པར་“གཟུགས་གཙོ་བོ”དང་“གཟུགས་དང་པོ”ཡིན་ནམ་ཡང་ན“རྣམ་ཤེས་གཙོ་བོ”དང“རྣམ་ཤེས་དང་པོ”ཡིན་པའི་རྩོད་གླེང་བྱུང་བ་རེད། ཅང་ཧྥིན(江枫)ལྟར་ན། སྔོན་ལ་གཟུགས་འདྲ་བ་དང་དེ་ནས་རྣམ་ཤེས་འདྲ་དགོས་པར་བཤད་དེ། གཟུགས་འདྲ་ན་གཞི་ནས་རྣམ་ཤེས་འདྲ་ཐུབ་ལ། གཟུགས་འདྲ་པ་ནི་ལོ་ཙཱའི་བགྱི་བའི་རྨང་གཞི་དང་། གཟུགས་ཤེས་ཉིས་ཆ་འཐུས་ན་རབ་ཀྱི་རྩེ་མོར་འདོད། ཡང་མཁས་པ་ལ་ལས་རྣམ་ཤེས་འདྲ་ན་ད་གཟོད་ལོ་ཙཱའི་དམིགས་ཡུལ་གཙོ་བོ་དང་མཐར་ཐུག་གི་དམིགས་འབེན་དུ་བཞེས། ལྷག་པར་དུ་རྒྱལ་ཁབ་གཉིས་ཀྱི་རིག་གནས་གཙུར་བརྡར་ཁྲོད་གཟུགས་ནི་དཔར་ལ་དཔར་བཏབ་པ་ལྟ་བུ་ནི་ལམ་ལྷོངས་མི་བཏུབ་པས་རྣམ་ཤེས་འདྲ་བ་ལས་གང་དེའི་དམིགས་ཡུལ་འགྲུབ་དགོས་པར་འདོད་དོ། །  (མའོ་ཏུན། 2009:408；ཁྲིན་ཞིས་ཡེན། 2009:479；ཞུའུ་ཡན་ཁྲོན། 2000：3；ལའོ་ཤེན་ཀྲང་། 2009:12；ཧྥིའུ་ལེ། 2019:1)གོང་སྨྲས་རྩོད་གླེང་དེས་དངོས་བརྒྱུད་གང་རུང་ནས་ལོ་ཙཱའི་བྱེད་ཕྱོགས་དང་ལོ་ཙཱའི་འདེམས་ཁ་ཁྱེར་ཕྱོགས་ལ་ཤན་ཐེབས་ཤིང་། ལྷག་པར་དུ་ཐད་སྒྱུར་དང་དོན་སྒྱུར། རང་སྟུན(归化)དང་གཞན་སྟུན(异化)ལ་ཤུགས་རྐྱེན་ཆེན་པོ་ཐེབས་སོ། །དོན་དུ“གཟུགས་ཤེས”ལས་འཕྲོས་པའི་ལོ་ཙཱའི་གནད་དོན་ནི་འདི་ཙམ་གྱིས་ག་ལ་ལང་སྟེ། ཚད་ངེས་ཅན་ཞིག་གི་སྟེང་ནས་ལོ་ཙཱའི་འགུལ་སྐྱོད་ཀྱི་རྙོག་འཛིང་རང་བཞིན་དང་། ལོ་ཙཱའི་བརྒྱུད་རིམ། ལོ་ཙཱའི་འགྲེལ་བརྗོད། ལོ་ཙཱའི་དཔྱད་བརྗོད་སོགས་ངོས་ཟུར་མི་འདྲ་བའི་ཆ་སོ་སོར་ཤུགས་རྐྱེན་ཐེབས་པ་མ་ཟད། ཡང་ཏིག་ཀྲུང་གོའི་སྲོལ་རྒྱུན་བསམ་བློའི་བློ་གྲོས་ཀྱི་ཉིང་ཁུ་ཡང་དེར་འདུས་ཡོད་པས་རིགས་སྨྲ་དག་གིས་འདིར་མཐོང་ཆེན་བྱེད་རྒྱུ་ཁ་ཚ་དགོས་གཏུགས་སུ་གྱུར་ཡོད།
       “གཟུགས་ཤེས་རྩོད་གླེང”ཞེས་པ་ནི་གཟུགས་དང་རྣམ་ཤེས་གཉིས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ལ་གོ་བ་ལེན་སྟངས་མ་གཅིག་པས་བྱུང་བ་རེད། རྒྱུ་མཚན་ནི་ནུབ་ཕྱོགས་དངོས་རྟོག་ར་སྤྲོད་ཀྱི་ཆ་ཤུགས་དྲགས་པའི་ལོ་ཙཱའི་གཞུང་ལུགས་དང་བསྡུར་ན་ཀྲུང་གོའི་སྲོལ་རྒྱུན་ཐ་སྙད་དེ། “གཟུགས”དང“རྣམ་ཤེས”ཀྱི་གོ་གསེབ་ལ་རབ་རིབ་ཀྱི་ཆ་ཆེས་ལྡན་ནོ། ། དེའི་ཕྱིར་རྩོམ་འདིར“གཟུགས”དང“རྣམ་ཤེས”ཀྱི་ཐ་སྙད་ལ་རྟོགས་དཔྱོད་དང་གསེབ་བཀྲོལ་གསལ་ཁ་དོད་ཡོད་ཅིང་། དེ་མིན“གཟུགས་ཤེས”ཀྱི་རིགས་པས་ལོ་ཙཱའི་ཞིབ་འཇུག་གི་ལག་ལེན་དང་བེད་སྤྱོད་ཐད་ལ་ཐེབས་པའི་དོན་སྙིང་དང་རིན་ཐང་ལའང་རྟོགས་དཔྱོད་བགྱིས་ཡོད། 
གཉིས་པ། “གཟུགས”ཞེས་པ་ཅི་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན་བེད་སྤྱོད་རུང་བར་བགྱི་བའི་རིགས་ལམ་ཞིག་གོ །
       ཀྲུང་གོའི་སྲོལ་རྒྱུན་བརྡ་ཆད“གཟུགས”ཞེས་པར་མཚན་ཉིད་དང་ནང་དོན་ཧ་ཅང་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་སྟེ། མཚན་ཉིད་རིག་པར་ཚེ་སྲོག་གི་འབྱུང་ཁུངས་སུ་བགྲོ་ཆོག་ལ། རིག་ཚན་གཞུང་ལུགས་སུ་རྩོམ་རིག་གི་གྲུབ་ལུགས་སུའང་མོལ་བླ་ཡི། འོན་ཀྱང་། ཀྲུང་གོའི་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་དབང་དུ་བྱས་པའི“གཟུགས”དང་ནུབ་ཕྱོགས་པས་བཤད་པའི“རྣམ་པ”གཉིས་རྩ་བའི་ཆ་ནས་མི་འདྲ་ཕྱིར་འདིར་སྔ་མ་ལ་གཞི་བྱས་ནས་སྤྲོས་པར་བྱའོ། །
       (གཅིག) ཀྲུང་གོའི་སྲོལ་རྒྱུན་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་ཁྲོད་ཀྱི“གཟུགས”ཏེ། བྱེ་བྲག་བྱ་དངོས་ཀྱི་རྣམ་པ་ཞིག
       “གཟུགས”ནི་ཆེས་ཐོག་མར་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་ཁྲོད་ཀྱི་མིང་བརྡ་གལ་ཆེན་ཞིག་སྟེ། འཇིག་རྟེན་དང་ཚེ་སྲོག་ལས་ཐ་དད་ཀྱི་གླེང་གཞི་ཞིག་ཡིན། ཏའོ་རིག་པ་ནི་གཟིགས་ལ་བརྟེན་ཏེ། «ཀྲོང་ཙི་ཀྲི་པེ་ཡུག»(庄子·知北游)ཅེས་པར“ཤེས་པ་གང་ཉིད་ཏའོ་ལས་བྱུང་། གཟུགས་ནི་ཤེས་པ་ཉིད་ལས་བྱུང་། ཆོས་ཐམས་ཅད་གཟུགས་ལ་བརྟེན་ནས་བྱུང”(ཀྲོང་ཀྲུག  2018:277)ཞེས་པས་གཟུགས་ཀྱི་གོ་དོན་བཀྲལ་པ་སྟེ། གཟུགས་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྩ་བ་དང་། གཟུགས་དབྱིབས་མངོན་དོད་ཐུབ་པའི་བདེན་ཐུབ་ཀྱི་ཕུང་བོ་ཞིག་ལ་འདོད་དོ། །«ཡུ་ཅེན། ཞི་ཚི»(易经·系辞)ཞེས་པར་ཡང“གཟུགས་ལས་འདས་པ་ཏའོ་དང་། གཟུགས་དང་བཅས་པ་ཆི(器)”(དབྱང་ཆན་དང་ཏིན་ཆིས་ཐོམ་གྱིས་མཆན་བཀོད། 2015:282)ཞེས་བཀོད། གཟུགས་ལས་འདས་ཞེས་པ་ནི་གཟུགས་མེད་ཀྱི་ཤེས་པའི་སྟེང་ནས་འཇོག་པས་ཏའོ་ཞེས་བཏགས་ལ། གཟུགས་དང་བཅས་པ་ཞེས་པ་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྣོད་ཀྱི་ཆ་དང་བྱེ་བྲག་པ། མཐོང་དུ་ཡོད་ཅིང་རེག་ཏུ་ཡོད་པས་ན་ཆི་ཞེས་བྱ། “ཏའོ”དང“ཆི”ཡིས་ཚད་ངེས་ཅན་ཞིག་གི་སྟེང་ནས“གཟུགས”དང“རྣམ་ཤེས”ཀྱི་རྩ་བའི་ཁྱད་ཆོས་སྟོན་བཏུབ་ཡོད། གཞན་ཡང“གཟུགས”ལ་དངོས་ཡོད་ཀྱི་དོན་སྙིང་ལྷག་པར་ལྡན་ཏེ། ཕུང་གཟུགས་དང་ཕྱི་རྣམ་ལས་ཀྱང་ནང་སྙིང་དང་རྒྱུ་ཆའི་ཆ་ལྷག་པར་མཆིས་སོ། །མཚན་ཉིད་རིག་པའི་བརྗོད་དོན་འདིས“གཟུགས”ཀྱི་ནང་དོན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པར་བཏང་པ་མ་ཟད་གཞུང་ལུགས་གོ་གསེབ་ལའང་བློ་སྐྱེད་ཀྱི་རིན་ཐང་རྨ་མེད་པ་བསྐྲུན་ཡོད།
       དེ་ནས་ཐང་གུར་གྱི་ལིས་ཏེན་ཙའོ(李鼎祚)ཡི«ཀྲུག་ཡེའུ་ཅུའུ་ཅེ»(周易集解)ནང་འདི་ལྟར་གླེང་ཡོད་དེ། ཚེའེ་ཅེན(崔憬)ན་རེ། “གནམ་འོག་བྱ་དངོས་ཐམས་ཅད། གཟུགས་དབྱིབས་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཅན་ནོ། །གཟུགས་དབྱིབས་ཁྲོད་ན། གཞི་དང་ནུས་པ་གཉིས་ཏེ། གཞི་ནི་གཟུགས་དབྱིབས་སོ། །”(1991:291)ཞེས་པའི་སྐད་ཆ་འདིར་དངོས་གཙོ་སྨྲ་བའི་བསམ་བློ་ཆེས་ལྡན་ཞིང་། “གཟུགས་དབྱིབས་ཞེས་པ་ཕུང་བོ་དང་སྣོད་ཅན། དངོས་ཅན་ལ་གོ་སྟེ།”གོམ་གང་སྔོན་སྤོས་སྒོས“གཟུགས”ནི་བྱེ་བྲག་བརྗོད་དུ་རུང་བ་ཅན་ཞིག་ཡིན་པ་གསལ་ཁ་དོད་པར་བྱས་འདུག ལིས་ཤོ(理学)ཆེས་དར་བའི་སུང་མིང་གི་དུས་རབས་སུ་སླེབས་རྗེས། ཀྲོའུ་ཞིས«ཀྲུང་ཡོན་ཀྲང་ཅུའུ»(中庸章句)ནང་ཡང་འདི་ལྟར་གླེང་སྟེ། སྐྱེ་བོ་འབྲིང་ཡང་རང་བཞིན་སྲོང་། སྲོང་བོ་ཉིད་ཕྱིར་ངོམ། ངོམ་པ་ཉིད་རབ་གསལ། རབ་གསལ་ཉིད་འོད་འཕྲོ། (2013:36)ཞེས་པ་ལས“ཕྱིར་མངོན”ཞེས་པ་ནང་གི་བསམ་པ་ཕྱིའི་སྣང་བརྙན་ལ་འཕྲོས་པའི་དོན་དང་། དེ་ཉིད་ལོ་ཙཱའི་མཐོང་ཟུར་ནས་གླེང་ཚེ་འགྱུར་ཡིག་མཚོན་སྟངས་ཀྱི་འབྲས་བུ་དང་གདེངས་འཇོག་ཏུ་ལྟོས་ཆོག་པ་ཡིན་ནོ། །
       དེ་ནས“གཟུགས”ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་ཅུང་སྤྲོས་ན། “གཟུགས”ཞེས་པ་དང་ཐོག་བྱེ་བྲག་དོན་ཅན་གྱི་ཕྱིའི་རྣམ་པར་གོ་ཞིང་། ནང་དོན་ཕྱོགས་འགའ་མཆིས་ཏེ། གཅིག་ནི། བྱེ་བྲག་བརྗོད་དུ་ཡོད་པའི“གཟུགས་ཕུང”ལ་བྱ། གཉིས་ནི། “ཕྱི་ཡི་འབྲས་བུ”(ཡང་ན་མཐོང་དུ་ཡོད་པའི་འབྲས་བུ།)ལ་ལྟོས་ཆོག འདི་ཡང་རྗེས་སུ“གཟུགས་ཤེས་རྣམ་བཤད”ཅེས་པ་མཛེས་དཔྱོད་རིག་པའི་ཕྱོགས་སུ་འཕེལ་བའི་རྨང་གཞི་གལ་ཆེན་ཞིག་ཡིན། གསུམ་ནི། “རྒྱུ་ཆ”དང“རྩ་བ”སྟེ། བྱེ་བྲག་རྩོམ་རིག་ཏུ་བབས་ན་ཡིད་བརྙན་དང་ཕྱི་དོན་བྲིར་རུང་གི་ཡུལ་སོགས་ཀྱི་སྟེང་ནས་གོ་བ་བླངས་ཆོག
       (གཉིས) ཀྲུང་གོ་སྲོལ་རྒྱུན་བརྩམས་ཆོས་ཁྲོད་ཀྱི“གཟུགས”ཏེ། རྩོམ་རིག་གི་གྲུབ་རིམ།
       དེར་གཞིགས་ཏེ་སྔོན་བྱོན་མཁས་པ་དག་གིས་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་རིགས་པའི་བྱེ་བྲག་རི་མོའི་བརྩམས་ཆོས་དང་རྩོམ་རིག་བརྩམས་ཆོས་སུ་དྲངས་པར་བརྟེན། “གཟུགས”ལ་ནང་དོན་གསར་བ་བསྐྱེད།«བིན་ཤེན་ཏའོ་ལོན»(文心雕龙)ནང“གཟུགས”ཀྱི་གོ་དོན་ཐེངས་མང་གླེང་སྟེ། དཔེར་ན། «ཡམ་ཏའོ»(原道)ཞེས་པར“གཟུགས་ཉིད་གྲུབ་པས་རྩོམ་གྲུབ་ལ། སྒྲ་བྱུང་ཚེ་ན་རྩོམ་བྱུང་ངོ”(ཀུའུ་མེན། 古敏2001:2)ཞེས་བཀོད་ཅིང་། ནང་དོན་ནི་གཟུགས་ཡོད་ན་ད་གཟོད་རྩོམ་ཡོད་ཅེས་པ་སྟེ། འདིར་བཤད་པའི་གཟུགས་ནི་འབྲི་བཞེངས་བཏུབ་པའི་རང་བྱུང་ཁམས་ལ་གོ། །མ་ཟད“གཟུགས”ནི་ཞིབ་འབྲིའི་ཡུལ་དུའང་གྱུར་མོད་ཀྱི། “གཟུགས”ཀྱི་མཚན་ཉིད་དང་གོ་དོན་ནི་རྩོམ་རིག་ཏུ་བརྗོད་པ་དེ་ཙམ་གྱིས་མི་ཚད་དོ། །«ཙོང་ཅེན»(宗经)ཞེས་པར“བཤད་པ། རྒྱན་ཚིག འགོ་བརྗོད། སྤྲོས་གླེང་།”བཅས་ཀྱི་རྩོམ་ལུས་བརྗོད་སྐབས་རྩོམ་ལུས་འདུ་ཕུད་ཆེ་ལ་རོ་མ་ཉུང་། (གོང་དང་འདྲ：8)ཞེས་བཀོད། འདིར་བརྗོད་པའི“ལུས”ཞེས་པ་“གཟུགས”དང་ནང་དོན་ཉེ་བར་མཚུངས་མོད། ཕྱི་མ་རྩོམ་རིག་ཁྲོད་ཀྱི་བྱེ་བྲག་གི་བེད་སྤྱོད་ཀྱི་ཆ་ཐོད་བརྒལ་རང་བཞིན་གྱིས་བསྟན་འདུག་སྟེ། རྩོམ་ལུས་དང་རྩོམ་གྱི་དབྱེ་སྟངས་ལགས་སོ། །དེ་ལྟར་“གཟུགས”ནི་རྩོམ་རིག་གྲུབ་པའི་བརྒྱུད་རིམ་གྱི་རྐྱེན་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད། གཞན་ཡང་། «ལུན་ཧྲོ»(སྤྲོས་གླེང)(论说)ཞེས་པར་ཡང་“སྤྲོས་གླེང”ཞེས་པའི་ཁྱད་ཆོས་བཤད་ཡོད་དེ། “གང་ཞིག་ལུགས་ཉིད་ངག་རིག་བརྟེན། ངག་བརྗོད་ཕྱིར་ན་སྤྲོས་གླེང་གྲུབ། །”(གོང་དང་འདྲ། ：44)དེ་ལྟར་གཟུགས་ཞེས་པས་རྩོམ་རིག་རྣམ་པ་མཚོན་པར་བྱེད་ཅིང་། དེ་བས་ཀྱང་ནང་དོན་གྱི་ཆ་ལ་བསྲིངས་པས། ཆ་ཡིས་ངོས་མཚོན་པ་ལ་བརྟེན་ནས་“གཟུགས”ཉིད་རྩོམ་རིག་གསར་རྩོམ་གྱི་མགོ་རྔ་བར་རྐེད་ལ་བརྒྱུས་ཡོད།
       གལ་སྲིད་གོང་གི་གསེབ་བཀྲོལ་ལས“གཟུགས”ཉིད་རྩོམ་རིག་ཁྲོད་བྱེ་བྲག་གི་མངོན་ཆ་ལ་ད་དུང་མགོ་མ་ཚོས་ཞེ་ན། ཐད་ཀར“གཟུགས”ཉིད་རྩོམ་རིག་དཔྱད་བརྗོད་དུ་འཕོ་བར་བྱ་སྟེ། ཉེ་རབས་རྩོམ་རིག་དཔྱད་བརྗོད་ཀྱི་གྲགས་རྩོམ«རུན་ཅན་ཚི་ཧྭ»(人间词话)ཞེས་པར་རིག་རྩལ་མཛེས་དཔྱོད་ཀྱི་ཟུར་ནས“གཟུགས”ལ་སྤྲོས་གླེང་བགྱིས་པས། སྔར་ལས་ལྷག་པའི་ནང་སྙིང་ཟབ་མོ་ཞིག་བསྩལ་ཏེ། “ཚིག་གི་བབ་ཆག་དང་སྙན་ཆ་ནི། རྣམ་ཤེས་ལས་གཟུགས་ན་མེད”(ཝང་གོ་ཝེ། 2019:55)ཅེས་དང་། བྱེ་བྲག་བཤད་ན། ཝང་གོ་ཝེས“གཟུགས”ཀྱི་གོ་བ་བཞེས་ཚུལ་ནི་གཙོ་ཆེ་ཤོས་ཚིག་གི་སྒྲིག་སྟངས་དང་རྩོམ་གྱི་འབྲི་ཐབས་སྟེང་ན་ཡོད་དེ། དཔེར་ན། ཁོང་གིས་ཀྲིག་པང་ཡན་གྱི«སུའུ་མུའུ་ཀྲི»ཞེས་པའི“ཉི་ཟེར་ཟགས་པས་རྩྭ་ཟིལ་ཡལ། །པད་འདབ་སྒོར་སྒོར་མཚོ་ངོས་ལྡེམ། །བསིལ་རླུང་ཁྲོད་ན་མངོན་པར་གསལ། །”ཞེས་པ་དང་ཅང་ཁའེ(姜夔) «ཉན་ནོའུ་ཅའོ»ཞེས་པའི་ཚིག་སྟེ། “ལྗོངས་མདོག་པད་ཚལ་བསིལ་རླུང་ལྡང་། །པདྨའི་གདོང་ན་བདུད་རྩིས་བད་ཆགས། །ཆར་ཟིམ་རེག་བྱས་མེ་ཏོག་འཛུམ། །དྲི་ངད་བདག་གི་སྙན་ཚིག་གྱེར། །”ལྟ་བུར་མཚོན་ན། སྨུག་པའི་ཀློང་ནས་མེ་ཏོག་ལ་ལྟ་བའི་ཚོར་བ་སྟེར། (ཝང་གོ་ཝེ། 2019:62) རྣམ་པའི་ཆ་ནས་བལྟས་ཚེ། ཁོ་གཉི་གས་མེ་ཏོག་པདྨ་ཞིབ་འབྲིའི་ཟུར་མི་འདྲ་སྟེ། ཀྲིག་པང་ཡན་གྱིས་ཐད་ཀར་བྲིས་པ་དང་ཅང་ཁའེས་ཐད་ཀར་རྣམ་པ་བྲིས་པ་མ་ཡིན་པར་མེ་ཏོག་པདྨ“རླུང་བུ་དང་བད་བཟི”ཞེས་ཁམས་ཆེན་པོ་ཞིག་ལ་བཞག་ནས་བརྗོད་པ་རེད། མཐོང་གསལ་བཞིན། “གཟུགས”ནི་བྱེ་བྲག་ཕྱི་དོན་ཏེ། ཡིད་བརྙད་རྐོ་བཞེངས་ཀྱི་ཐབས་བྱེད་དང་རྩོམ་གྱི་འབྲི་རྩལ་བཅས་སུ་གཏོགས་པ་ཡིན། གཞན་ཡང་། ཝང་གོ་ཝེས་ད་དུང་ཀྲིག་པང་ཡན་གྱི་ཚིག་ནི་ཡིད་བརྙན་གྱི་སྟེང་ནས་ཨིག་ཡང་ཤུག་དང་ཆེན་ཀོན་ལྟར་གཏིང་ཟབ་རྒྱ་བ་ཞིག་མ་ཡིན་མོད། འོན་ཀྱང་། སྒྲ་རྒྱན་དོད་པའི་ཐད་ནས་ཕུལ་དུ་བྱུང་བའོ། ། “སྒྲ་རྒྱན”ཞེས་པ་ཅི་ཡིན་ཞེ་ན། ཚིག་གི་མཚོན་ཐབས་ཤིག་ལ་བྱ་ཞིང་།(ཝང་གོ་ཝེ། 2019:56) དེས“གཟུགས”ལ་རྩོམ་རིག་གསར་རྩོམ་ཁྲོད་དོན་སྙིང་གསར་བ་ཞིག་བསྩལ་བ་སྟེ། རྩོམ་ལུས་གཅིག་གི་འོག་ནས་སྒེར་གཤིས་ལྡན་པའི་རྩོམ་འབྲིའི་ཐབས་བྱེད་ཅིག་གོ། །
       བརྩམས་ཆོས་ཀྱི་མཐོང་ཟུར་འོག་ནས“གཟུགས”ཀྱི་ནང་སྙིང་སྔར་བས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པར་བཏང་ཡོད། ཐོག་མར། “གཟུགས”ནི་བཞེངས་བརྐོར་རུང་པའི་བྱ་དངོས་ཤིག་དང་ཡིད་བརྙན་ཞིག་སྟེ། གཞན་ཡང་རྩོམ་ལུས་ཤིག་དང་རྩོམ་གྱི་སྒྲིགས་ཐབས་ཤིག་དང་། ཐ་མར། རྩོམ་རིག་གསར་རྩོམ་ཁྲོད“གཟུགས”ནི་རྩོམ་གྱི་འབྲི་ཐབས་དང་མཚོན་ཐབས་ཀྱང་ཡིན་ཆོག  དེའི་སྟབས“གཟུགས”ནི་རྩོམ་རིག་ཁྲོད་རྩོམ་རིག་གི་རྒྱུ་རྐྱེན་དང་རྩོམ་རིག་གི་རྣམ་པ། མཚོན་ཐབས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་གོ་དོན་བཅས་འདུ་ཞིང་། རྩོམ་རིག་བརྩམས་ཆོས་འགྲུབ་པའི་རྨང་གཞིའི་སྡོང་འདེགས་ཡིན་པར་མ་ཟད། རྩོམ་འདི་ཉིད་འབྲི་བའི་ངེས་མཁོའི་ཐབས་བྱེད་ཀྱང་ངོ་། །
       (གསུམ) རྩོམ་རིག་ལོ་ཙཱའི་ཁྲོད་ཀྱི་“གཟུགས”ཏེ། གྲུབ་ཆའི་ཐད་ནས་གླེང་བ།
       ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་སྐད་སྒྲ་ལ་རྣ་བ་བླག་ཚེ། “གཟུགས”ཀྱི་དོན་སྙིང་ནི་ཤིན་ཏུ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པར་ཧ་གོ་ཐུབ་སྟེ། དེ་ཉིད་ག་ལེར་མཚན་ཉིད་རིག་པ་ནས་རྩོམ་རིག་ཏུ་འཕྲོས་ལ། ཉེ་རབས་སུ་སླེབས་རྗེས་རྩོམ་རིག་ལོ་ཙཱའི་ཞིབ་འཇུག་ཏུ་སྤྱད་པས་ཕྱིར་ན། རིགས་སྨྲ་ཚོས“གཟུགས”ཀྱི་ཞིབ་འཇུག་ཕྱིའི་རྣམ་པ་ཁོ་ནར་མི་སྡོད་པར་དེ་ལས་འགོངས་ནས་གཏིང་ཟབ་སར་འཇུག་དགོས(སུང་ཤོ་ཀྲི། ཀྲའོ་པེན་པེན།)(宋学智、赵斌斌2022:46)ཞེས་སུ་བཞེས།
       དུས་རབས་ཉི་ཤུའི་དཀྱིལ་མཇུག་ཏུ། མཁས་པ་མི་ཉུང་བས་རྩོམ་རིག་ལོ་ཙཱའི“གཟུགས”ཀྱི་ཐད་ལ་ལྟ་བ་འདོན་ཏེ། དཔེར་ན། ཧྥུའུ་ལེས་རང་ཉིད་ཀྱི་ལོ་ཙཱའི་མྱོང་རྟོགས་བརྒྱུད“གཟུགས”ནི། གཙོ་བོར་ཚིག་གདོང་དང་བརྡ་སྤྲོད། ཐ་སྙད། རྩོམ་ཐབས། ཚིག་རྒྱན་བཅས་སོ་ཞེས་འདོད་དོ། ། (2019:610)ཅང་ཧྥིན་གྱིས་ཀྱང་སྙན་ངག་ལོ་ཙཱ་གླེང་སྐབས། “གཟུགས”ནི་སྒྲིག་གཞི་དང་ཐ་སྙད། ཚིག་བཅད། སྒྲ་རྒྱན། ཚེག་སྡུད་བཅས་ཡིན། (1998:420)ཞེས་བརྗོད། སྐད་ཆའི་རྣམ་པ་ཞེས་པ་ནི་སྙན་ངག་མཛེས་དཔྱོད་ཀྱི་ཡུལ་དུ་སྒྱུར་བྱེད་ཀྱི་སྨྱན་སྦྱོར་ཐམས་ཅད་དང་བྱེད་ཐབས་ལ་གོ། །(ཅང་ཧྥུན། 1997:115)ཞེས་སོ། །ལྟ་བ་འདི་སྙེད་སྐབས་དེར་ཟབས་ཆེ་སྟེ། མ་མཐའ་ཡང“གཟུགས”ཉིད་ལོ་ཙཱའི་ལག་ལེན་དུ་སྤྱད་མོད་ཀྱི། སྐབས་དེའི་མཁས་པ་རྣམས་ཕལ་ཆེར་རང་རང་གི་ལོ་ཙཱའི་ལག་ལེན་ནས་རྐང་ཚུགས་ཏེ། ལོ་ཙཱའི“སྒྲོམ་གཞིའི་བརྒྱུད་རིམ”ལ་བསམ་བློ་བཏང་རྐྱེན། ཁོང་ཚོའི་ལྟ་བ་ལའང་གྲ་མ་འགྲིག་པ་དང་འཐུས་མ་ཚང་བའི་ཆ་ཡོད་སྲིད། དཔེར་ན། ཅང་ཧྥིན་གྱིས་རྩོམ་ལུས་གཞན་པའི་གསར་རྩོམ་གྱི་རྣམ་པའི་གནད་དོན་གླེང་མེད་པ་དང་། ཧྥུའུ་ལེས་ཀྱང་ཚིག་གདོང་གི་བེད་སྤྱོད་འབའ་ཞིག་ནས་གླེང་བ་ལྟ་བུའོ། །
       དུས་རབས་ཉེར་གཅིག་ཏུ་སླེབས་རྗེས། ཤུའུ་ཅེན་ཙི(许钧则)ཡིས“གཟུགས”ལ་གོམ་གང་སྔོན་སྤོས་སྒོས་བྱེ་བྲག་དགར་ཏེ། རེ་རེ་བཞིན་སྐད་ཆའི་རིམ་པ་དང་སྨྲ་བརྗོད་རིམ་པ། རྩོམ་ལུས་ཀྱི་རིམ་པ་བཅས་རིམ་པ་གསུམ་དུ་དབྱེ་ཡོད། (2003:64)དབྱེ་སྟངས་འདིས་ནུབ་ཕྱོགས་སྐད་ཆའི་ཚན་ཁག་གི་གོ་དོན་ཤེས་རྟོགས་མངོན་པར་གསལ་ཏེ། “གཟུགས”ཉིད་མ་ལག་ཅན་དང་ཚན་རིག་ཅན་གྱི་ཕྱོགས་ལ་བསྐུལ་མོད་ཀྱི། སྐད་ཆའི་རིམ་པ་དང་སྨྲ་བརྗོད་རིམ་པ་བྱེ་བྲག་ལོ་ཙཱའི་ཁྲོད་བེད་ཇི་ལྟར་སྤྱོད་བཞིན་ཡོད་པ་དང་། ལོ་ཙཱའི་ཁྲོད་ཀྱི་གྲུབ་ཆ་གང་དག་མཚོན་ཡོད་མེད་བཅས་ཀྱི་གནད་དོན་ལ་གོང་བརྗོད་ལས་ལྷག་པའི་གོ་གསེབ་ཐུབ་མེད། མི་འགྱངས་པར་ཀྲང་ཤོའུ་ཧྲུའུ(张旭曙)ཡིས“གཟུགས”ལ“ཕྱིའི་རྣམ་པའི་ཁྱིམ་རྒྱུད་དྲ་བ”ཞིག་བཟོས་པ་སྟེ། རྒྱུ་ཆ་མཚམས་སྦྱོར་རིམ་པ་དང་ཐབས་རྩལ་རྩོམ་རྩལ་རིམ་པ། སྒྱུ་རྩལ་མཛེས་དཔྱོད་རིམ་པ། གཟུགས་ལས་འདས་པའི་རྩ་བའི་རིམ་པ་བཅས་སོ། །(2005:109)ལྟ་བ་འདིས་ཅུང་འཐུས་ཚང་སྒོས“གཟུགས”ཀྱིས་དུས་སྐབས་སོ་སོར་ཐོན་པའི་ནུས་པ་བསྐྱར་དུ་མངོན་པར་བྱེད་དེ། “གཟུགས”ཉིད་རིག་ཚན་སྣ་མང་དུ་བཞག་སྟེ་རྟོག་དཔྱོད་བགྱིས་ཤིང་། དེ་ལས་ཐབས་རྩལ་ལག་རྩལ་ཞེས་པས་རྩོམ་རིག་ལོ་ཙཱའི་ཞིབ་འཇུག་ལག་ལེན་ལ་མཛུབ་སྟོན་གྱི་ནུས་པ་ལྡན་མོད། གོང་གི་དབྱེ་བས་ལོ་ཙཱ་རང་ལ་ཇུས་གཏོགས་བྱེད་མེད། མ་ཟད་ཀྲང་ཤོའུ་ཧྲུའུ་ཡིས་བཤད་པའི་“གཟུགས”ནི་ནུབ་ཕྱོགས་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་གོ་དོན་རྨང་གཞི་བྱས་ཤིང་ཀྲུང་གོའི་སྲོལ་རྒྱུན་བརྡ་ཆད“གཟུགས”ཀྱི་གོ་དོན་དང་བསྣོལ་མའི་ཆ་མཆིས་ཀྱི་ཡོངས་སུ་མཚུངས་པའང་མ་ཡིན་ནོ། །
       ནུབ་ཕྱོགས་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་ལྟ་བས་རྩོམ་རིག་ལོ་ཙཱའི“གཟུགས”ལ་དེང་རབས་ཀྱི་འགྲེལ་བཤད་བགྱིས་ཏེ་བློ་སྐྱེད་བསྩལ་བ་བསྙོན་དུ་མེད་དེ། དཔེར་ན། ཉེ་ལམ་ཧྥིན་ཆོན་གུང(冯全功)གིས་ཀྲང་ཤོའུ་ཧྲུའུ་ཡི་ལྟ་བ་དང་རྩོམ་རིག་ལོ་ཙཱའི་རྩ་བའི་ཁྱད་ཆོས་གཞི་བཟུང་སྟེ། “གཟུགས”ལ་གོམ་གང་སྔོན་སྤོས་ཀྱིས་ཐབས་རྩལ་རྩོམ་རྩལ་གྱི་རིམ་པ་དང་སྒྱུ་རྩལ་མཛེས་དཔྱོད་ཀྱི་རིམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེའོ། །(2022:17)དབྱེ་སྟངས་འདིས་ཅུང་འཐུས་ཚང་སྒོས“གཟུགས”ཉིད་ལོ་ཙཱའི་ཁྲོད་ཀྱི་རྒྱུ་རྐྱེན་ལ་གསལ་བཤད་བགྱིས་ཤིང་། “གཟུགས་ཤེས”ཞིབ་འཇུག་ལའང་ས་མཚམས་གསལ་བོར་བཟོས་ཡོད། ཡིན་ནའང་ཀྲུང་གོའི་ལོ་ཙཱ་རིག་པའི་ཟུར་ནས་ལྟོས་ཚེ། དབྱེ་སྟངས་འདིས་ནུབ་ཕྱོགས་མཚན་ཉིད་རིག་པས་བརྗོད་བཞིན་པའི་རྣམ་པ་དང་ཉ་ཉུང་མཉམ་བསྲེས་སུ་འགྲོ་ཉེན་ཆེ་བས་སྲོལ་རྒྱུན་ལོ་ཙཱའི་རིག་པའི་ཁྲོད་ཀྱི“གཟུགས”ཀྱི་དོན་སྙིང་ཁྱབ་སྒྲོག་ལ་བཀག་རྒྱ་ཐེབས་སྲིད།
       ཧ་ལམ་དུས་སྐབས་གཅིག་གི་ནང་སུང་ཤོ་དྲུ་དང་ཀྲའོ་པེན་པེན་གཉིས་ཀྱིས་ཀྱང་སྔོན་བྱོན་མཁས་པའི་ལྟ་བའི་རྨང་གཞིའི་སྟེང་། རྩོམ་རིག་ལོ་ཙཱའི་ཁྲོད་ཀྱི་“གཟུགས”ཀྱི་འགྲེལ་བ་འཕེལ་རྒྱས་བཏང་སྟེ། ཁོང་ཚོ་ལྟར་ན་རྩོམ་རིག་བརྩམས་ཆོས་རིགས་གཙོ་ཆེར་གཉིས་སུ་དབྱེ། གཅིག་ནི། སྐད་ཆ་དང་ཡི་གེའི་བེད་སྤྱོད་གོམས་གཤིས་དང་བརྡ་སྤྲོད་སྒྲོམ་གཞིའི་འོག་གི་སྐད་ཆའི་རྣམ་པ། གཉིས་ནི། རྩོམ་པ་པོ་དང་ལོ་ཙཱ་བས་སྐད་ཆ་བེད་སྤྱོད་བགྱི་སྟངས་ཀྱི་སྒེར་གཤིས་ཏེ། སྨྲ་བརྗོད་ཀྱི་སྒྱུ་རྩལ་ལོ། །(2022:50)བརྗོད་པ་འདིས“གཟུགས་ཤེས”ཞིབ་འཇུག་ལ་ཐོད་བརྒལ་བྱུང་ཡོད་པ་ཐེ་མི་ཚོམ་ཞིང་། “གཟུགས”ཉིད་རྩོམ་རིག་ལོ་ཙཱའི་ཁྲོད་ཀྱི་གྲུབ་ཆ་ལ་བྱེ་བྲག་ཕྱེ་ཡོད། ཡིན་ནའང་། དབྱེ་སྟངས་འདིས་གང་ཞིག་མཚོན་པའི་རྣམ་པ་དང་སྐད་ཆའི་བེད་སྤྱོད་སྟངས་ཁོ་ནར་གནས་པས་ད་དུང་བཀག་རྒྱ་ངེས་ཅན་མཆིས་སོ། །ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་གྲགས་ཆེ་བའི་བརྩམས་ཆོས«ཡུག་ལེ་ཤུ་ཟི»(尤利西斯)ཞེས་པའི་རྒྱ་འགྱུར་མར་མཚོན་ན། ནང་དོན་གྱི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཁྱད་ཆོས་དང་རྙོག་འཛིང་རང་བཞིན་དེ་ཉིད་རྣམ་པའི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཁྱད་ཆོས་དང་རྙོག་འཛིང་ལས་ཆེ་ཆེར་བརྒལ། (ལིའུ་ཤང་ཡོའུ2021:2)འདུ་ཤེས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས意识流དང་རྒྱན་ཚིག་ཁོ་ན་བཟུང་བའི་རྩོམ་ལུས་དང་སྐད་ཆ་ཙམ་གྱིས་ནམ་ཡང་མི་འདེང་སྟེ། རྒྱུ་མཚན་ནི་རྩོམ་དུ་གསར་གཏོད་རང་བཞིན་གྱི་ཞིབ་བརྗོད་བྱེད་ཐབས་ཤིན་ཏུ་མང་ལ། དཔེར་ན། “མུན་ཐར་ཧྲིའི”(Montage)བརྗོད་པ་ལྟ་བུ། ལོ་ཙཱ་བས་ཐར་ཐོར་གྱི་སྐད་ཆ་ཇི་ལྟར་བསྐྱར་སྒྲིག་བྱས་ཏེ་མ་ཡིག་གི་བྲོ་བ་སོར་འཇོག་ལ་བསམ་བློ་གཏང་དགོས།  ཤེས་གསལ་བཞིན་རྩོམ་རིག་ལོ་ཙཱས་ནི་ཡིག་རིགས་ཅིའི་ཕྱིར་དུ་ཁོ་ན་མ་ཡིན་གྱི། ད་དུང་བརྗོད་པ་ཇི་ལྟར་བསྒྲིག་པའི་བརྒྱུད་རིམ་ལའང་ཇུས་གཏོགས་བགྱི་དགོས་སོ། །        “ཧྲིན”(“神”ཞེས་པ་གཤམ་དུ“ཧྲིན”དང“ལྷ”“རྣམ་ཤེས”ཞེས་སྐབས་ཐོབ་ཀྱིས་བསྒྱུར་ཡོད་པས་དེ་ལྟར་དུ་ཤེས་པར་འཚལ)ཞེས་པ་རྒྱ་ཡིག་ཏུ་ཆེས་ཐོག་མའི་ནང་དོན་ནི“ལྷ”སྟེ། «ཁང་ཞི་ཚིག་མཛོད»དུ་“ཧྲིན”(shen)ཞེས་པའི་འབྲུར་འགྲེལ་དུས། «ཧྲའོ་བིན»(说文)ཞེས་“གནམ་ལྷ་སྟེ། དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་སྐྱེད་བྱེད་དོ། །”ཞེས་བཀོད། (ཀྲང་ཡུའུ་ཧྲུའུ་སོགས། 2001:842)«ཀྲིག་ཡུས། ཤུ་ཚི་ཧྲང་ཀྲོན»(周易·系辞上传)ཞེས་པར་འདི་ལྟར་བཤད་ཡོད་དེ། “སྐབས་བསྟུན་འཕོ་འགྱུར། གདགས་སྲིབ་དཔོག་དཀའ་ནི་ལྷའོ”ཞེས་པ་སྟེ།(ཧྥིན་ཀའོ་ཁྲའོ་ཡིས་མཆན་བཀོད)སྐབས་འདིའི“ལྷ”དང“གདགས་སྲིད”ནི་ཐ་དད་དེ། དོན་ནི་གསལ་ལ་མི་གསལ་བའི་སྣང་ཚུལ་ཞེས་གོ་དོན་དེ་གཉིས་ལས“ལྷའི”མཚན་ཉིད་རབ་རིབ་ཅན་གྱི་འབྱུང་ཁུངས་བསྟན་པ་རེད།
       (དང་པོ) ཀྲུང་གོའི་སྲོལ་རྒྱུན་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་འོག་གི“ལྷ”སྟེ། ཉམས་རྟོག་དང་མཛེས་དཔྱོད་ཀྱི་ཕུང་བོའོ། །
       “ལྷ”ཞེས་པ་ཅི་ཡིན་ཧ་གོ་དགོས་ན་ཀྲུང་གོའི་སྲོལ་རྒྱུན་རིག་གནས་དང་བསམ་བློ་ནས་འགོ་ཚུགས་དགོས་ཏེ། དེའི་རྩ་ཁུངས་དེད་ནས་སྒྲུབ་བྱེད་ཡང་དག་འགོད་དགོས་པ་ཡིན།
       ཡ་ཐོག་ཆིན་གྱི་དུས་སྐབས་ནས་བརྩམས་ཆོས་ཁ་ཅིག་གིས་ཚེ་སྲོག་ལ་དང་དོད་མཛད་ཅིང་། མ་ཟད་གླེང་བརྗོད་ཀྱང་བགྱིས་ཡོད་དེ། «ཀོན་ཙེ»(管子)ཞེས་པར“རླུང”རྩ་བར་བཟུང་སྟེ་“ཆོས་ཐམས་ཅད་ཅེན(精)ཏེ། གཅིག་ལ་གཅིག་རྟེན་དུ་གྲུབ”(ཀོན་ཀྲུང་། 1995:339)ཅེས་འདོད། ཚེ་སྲོག་ནི་“ཅེན”དང“གཟུགས”ཀྱི་ཟུང་འབྲེལ་ལ་ལྟ་ཞིང“ཅེན”ཞེས་པ་ནི་ཚེ་སྲོག་གི་ཁྲོད་འདུ་ཤེས་ཀྱི་འགུལ་སྐྱོད་ཆེས་ཕྲ་མོ་ཞིག་སྟེ། ཅེན་ཆིའམ་ཟུངས་ཁུ་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་བྱུང་ཞིང་། “ལྷ”ཞེས་པ་ཐོག་མར་ཕྱིའི་དངོས་པོ་ནས་ཚེ་སྲོག་གི་ཆ་ཤས་སུ་གྲུབ་ཀྱི། ཀོན་ཀྲུང(管仲)གིས“གཟུགས”དང“ཧྲིན”གྱི་མཚན་ཉིད་ལ་གོམ་གང་སྔོན་སྤོས་ཀྱིས་གོ་གསེབ་བགྱིས་མེད། ཡིན་ཡང་ཚེ་སྲོག་རེ་རེ་གཟུགས་རླུང་ཟུང་ལྡན་གྱི་སྤྱི་འདུས་ཤིག་ལ་མཐོང་འདུག མཁྱེན་གསལ་བཞིན། ཆེས་ཐོག་མར་གནའ་མིའི་བསམ་པའི་ནང་གཟུགས་ཤེས་ཕུང་བོ་གཅིག་ཏུ་བཞེས་སོ། །
       རྗེས་སུ་ཀྲན་གོ་དུས་སྐབས་སུ་སླེབས་པ་ན། «ཀྲོང་ཙིའི»ནང་སྙིང(内篇)ཁྲོད“ཧྲིན”དང་འབྲེལ་བའི་བགྲོ་གླེང“ཏའོ”དང་གཅིག་མཐུན་རེད། རང་བྱུང་གི“ཏའོ”མངོན་པར་དོད་པ་དེ་ཡང་གཟུགས་དང་“ཧྲིན”ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པའི་རིག་པའི་གཞུང་ལུགས་ཀྱི་རྨང་གཞི་ཞིག་རེད། ལའོ་ཙེས་ཀྱང«ཏའོ་ཏི་ཅེན»དུ“གང་ཞིག་བྱུང་ཞིང་ལེགས་གྲུབ་པ། དེ་ཉིད་གནམ་ས་ལས་ཀྱང་སྔའོ”(ལེ་ཏན། 2018:58)ཞེས་པས“ཏའོ”ནི་གནམ་སའི་ཆོས་ཡོད་དོ་ཅོག་ལས་སྔ་ཞིང་། ཉམས་མྱོང་གི་ཤེས་རྟོགས་ལས་ཀྱང་སྔ་བར་བྱུང་བ་བསྟན། «ཀྲུང་ཙེ། དབྱང་ཧྲིན་ཀྲུའུ»(庄子·养生主)ཞེས་པར«ཕའོ་ཏེན་ཅེ་ཉིག»(庖丁解牛)ཅེས་པའི་གཏམ་རྒྱུད་དུ“བདག་གིས་བློས་དཔོག་པར་བྱ་ཡི་མིག་གིས་བལྟ་བར་མི་བྱ་ཞིང་མིག་དབང་ལ་སོགས་ཉམ་ནས་རྣམ་ཤེས་ཉིད་ལ་བརྟེན་དང་མཚུངས”(ཀྲུང་ཀྲུག 2018:40)ཞེས་པ་སྟེ། “ཕའོ་ཏེན་ཅེ་ཉིག”འདི་འདྲའི་ཧ་ཅང་ངོ་མཚར་བ་ཡང་དབང་བོ་ལྔའི་ཉམས་མྱོང་གི་རྨང་གཞིའི་སྟེང་ནས“ཏའོ”ཡིས་མངོན་པའི་རང་བྱུང་གི་ཆོས་ཉིད་ལྟར་སྤྱོད་པའི་སྦྱོར་དངོས་འཇུག་གསུམ་རང་བྱུང་གི་གནས་སྟངས་ཤིག་ཏུ་ཆགས་ཐུབ་པས་རེད། “སེམས”ཉིད“ཤེས་པའི”ངོ་བོར་བསྒྱུར་པས“གཟུགས”དང“ཤེས་པ”ཞེས་ཆེས་གནད་ཀ་ཅན་གྱི་འབྲེལ་བ་དང་མཚན་ཉིད་བྱུང་བ་རེད། དང་པོ། “ཤེས་པ”ནི་གནས་སྟངས་ཤིག་གམ་སེམས་ནས་བརྡོལ་བའི་ཉམས་རྟོག་ཞིག་གོ། །གཉིས་པ། གཟུགས་ཤེས་ཕུང་བོ་གཅིག་ཏུ་འདུས་པས་རང་བྱུང་གི་གནས་སྟངས་ཤིག་ཏུ་ཆགས་པས་ན། “ལྷ་ལས་འཕྲོས་པར་སྨྲ་བ”ལ་བཀག་རྒྱ་བྱུང་ངོ་། །
       རྗེས་སུ“གཟུགས་ཤེས”ཡང་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་སྤྲོས་གླེང་ལས་བརྒལ་ནས་མཛེས་དཔྱོད་ཀྱི་ཚད་དུ་སླེབས་ཏེ། ཀྲུང་གོའི་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཁྲོད་མཛེས་དཔྱོད་ཀྱི་གོ་དོན་འགངས་ཆེན་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད། མིང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་ཤོའུ་ཀྲིན་ཆེན(徐祯卿)གྱིས“ཐན་ཡིའུ་ལོའུ”(谈艺录)ཞེས་པར“སྙན་ངག་ནི་གང་གི་བསམ་བློའི་ཉིང་བཅུད་དང་ཕྱི་སྣོད་ཀྱི་རྟོག་ཞིབ་བོ”(1981:765-766)ཞེས་བཀོད་ཅིང་། སྐད་ཆ་འདི་ལས་སྙན་ངག་ནི་འཁྱོག་བརྗོད་ཡིན་པར་བསྟན་ཞིང་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་མཛེས་པ་ནི་ཆ་རྐྱེན་མང་པོ་ཞིག་བསགས་པའི་ཐོག་སྔར་ལས་གསར་གཏོད་རང་བཞིན་གྱི་རྟོག་བསམ་ལེགས་འདོན་བགྱིད་དགོས་པ་གསལ་བཤད་བྱས་ཡོད། དེས་ན་ལོ་ཙཱའི་ཁྲོད་དུ“རྣམ་ཤེས”ཀྱིས་མཚོན་རྟགས་སམ་རྐྱེན་གང་རུང་ཞིག་གདམ་ག་བགྱིས་ཏེ། མུ་མཐུད་དུ་ཕྱོད་འབྲས་གང་ཞིག་བསྙེག་པར་བྱ་ལ། དེ་ནི“རྣམ་ཤེས”ཉིད་ལོ་ཙཱའི་ཁྲོད་ཀྱི་གནས་སྟངས་ཤིག་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟར་མ་ཟད། གོང་བརྗོད་མཛེས་དཔྱོད་ནི་སྒྱུ་རྩལ་ལ་རོ་མྱོང་ཙམ་མ་ཡིན་པར«བིན་ཤེན་ཏའོ་ལུང་ཡེན་ཤུག»(问心雕龙·隐秀)ཅེས་པར་ཡང་“རྗོད་བྱེད་ངད་བཟང་ཡང་ལ་ལྡང་། །བརྗོད་བྱེད་དུངས་བ་ངར་ལ་བཞུན།།”ཞེས་པའི་བཤད་ཚུལ་གྱིས་ཀྱང་སྙན་ངག་ལ་མཛེད་དཔྱོད་ཀྱི་ཕྱོད་འབྲས་དཔག་མེད་ལྡན་པ་མཚོན་ཞིང་། རྩོམ་རིག་བརྩམས་ཆོས་སུ་བཞག་ཚེ་ལོ་ཙཱ་བར་དང་ཐོག་མཛེས་དཔྱོད་དཔག་མེད་ཀྱི་མྱོང་བ་དེ་ལྟ་བུ་ཡོད་དགོས་ཤིང་། གཟོད་ནས་ལྷག་སོན་མྱོང་འབྲས་དེ་ལྟ་བུ་གསར་གཏོད་བགྱི་དགོས། དེ་བས་“རྣམ་ཤེས”ནི་མཛེས་དཔྱོད་ཀྱི་ཚད་ཐིག་ཅིག་དང་ཕྱོད་འབྲས་ཤིག་གོ །
       (གཉིས་པ།) ཀྲུང་གོ་སྲོལ་རྒྱུན་བརྩམས་ཆོས་ཁྲོད་ཀྱི“རྣམ་ཤེས”ཏེ། ཚིག་ཕུག་ན་དོན་དང་ཚིག་ཤུགས་ན་བརྩེ་བའོ། །
       སྲོལ་རྒྱུན་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་བློ་བསྐྱེད་ཐེབས་པར་བརྟེན། “རྣམ་ཤེས”ཀྱང་རིམ་བཞིན་རིག་རྩལ་ཁྲོད་རྟག་ཏུ་སྤྲོས་གླེང་གི་གཞིར་ཆགས་ཡོད། ཆེས་སྔ་བ་ཅིན་ཤར་མའི་དུས་སུ། ཀོའུ་ཁེ་ཀྲིས(顾凯之)“རྣམ་ཤེས”ཉིད་རི་མོ་འབྲི་བཞེངས་སུ་བཀོད་ཅིང་། ད་དུང“གཟུགས་ལ་བརྟེན་ནས་རྣམ་ཤེས་བཞེངས་པ་དང་གཟུགས་ཤེས་མཉམ་འཛིན”གྱི་ལྟ་བ་བཏོན། འདིར་བཤད་པའི་“རྣམ་ཤེས”ནི་མང་ཆེ་ཤོས་མི་སྣའི་སྣང་བརྙན་བརྐོ་བཞེངས་དང་ཕྱིའི་རྣམ་པ་གསོན་ཉམས་ལྡན་པར་བགྱི་བའི་དོན་ཏེ། རྗེས་སུ་ནན་ཆིས་ཤེ་ཧོ(南齐谢赫)“ཧྲིན་ཡོན”(神韵)ཞེས་པ་རི་མོ་འབྲི་བཞེངས་ཀྱི་གདེངས་འཇོག་ཏུ་བཀོལ་ཞིང་། ཁོང་གི་«ཀོའུ་ཧྭ་ཕེན་ལོའུ»(古画品录)ཞེས་པར“ཧྲིན་ཡོན་དང་ཆི་ལིས(气力)སྔོན་བྱོན་མཁས་པར་མི་དོ”(1985:4)འདིར་བཤད་པའི“ཧྲིན་ཡོན”དང“ཆི་ལིས”ཐམས་ཅད་ཀོའུ་ཁེ་ཀྲིའི་གསར་རྩོམ་གྱི་ཁྱད་ཆོས་མཚོན། སུང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་ཡན་ཡོའུས(严羽)«ཚིང་ལང་ཧྲི་ཧྭ»(沧浪诗话)“སྙན་ངག་གི་རྩེ་མོ། 日入神”(2015:20)འདིར“ཧྲིན”ནི་ནང་དོན་གྱི་ཆ་ལྡན་པར་མ་ཟད་དེ་བས་ཀྱང་ཚིག་བབ་ཀྱི་ཉམས་རྟོག་ཅིག་བསྣན་ཡོད་གཤིས། རྗེས་སུ“ཧྲིན་ཡོན་རྣམ་བཤད”ཅེས་པ་མི་གླེང་ག་མེད་དུ་གྱུར། “ཧྲིན་ཡོན”ནི་ཝང་ཧྲི་ཀྲིན(王世祯)གྱིས་ཆིང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་སྙན་ངག་རྩོམ་ལུགས་ཀྱི་འབོད་སྐུལ་ཅིག་ཡིན་ཕྱིར། ཟུར་དེ་ནས་བལྟས་ཚེ། “ཧྲིན་ཡོན”ནི་དང་ཐོག་རྩོམ་གཤིས་ཤིག་དང་རིམ་བཞིན་ཁྱད་ཆོས་སུའང་གླེང་ཆོག  གཞན་ཡང་ཝང་ཧྲི་ཀྲིན(王世祯)“ཧྲིན་ཡོན”ལ་འབྱོངས་ཆེ་ཚད་དེ་གཙོ་བོ་རོའུ་ལུགས་ཀྱི་དྲང་ཐད་ནས་མི་སྨྲ་བ་དང་ཁྲན་ཙོང་གི་དོན་ནི་ཚིག་ཕུགས་ནའོ་ཞེས་པའི་སྙན་ངག་རིག་པའི་སྲོལ་རྒྱུན་ལས་བྱུང་། (ཀྲང་ཅན་གོ  ཤོའུ་ཅན་ཕེན། 2023:203)འདིས“ཧྲིན”གྱི་བྱེ་བྲག་གི་མཚན་ཉིད་ཅིག་བསྟན་པ་སྟེ། ཚིག་གི་ཕུགས་ན་དོན་ཞེས་པ་དེའོ། །
       གཞན་ཡང་སྐུ་ཞབས་ཝང་གོ་ཝེའི(王国维)«རིན་ཅན་ཚེ་ཧྭ»(人间词话)ལ་ཆ་བཞག་ན། ཁོས་འདི་ལྟར་བཤད་ཡོད་དེ། “པདྨའི་བསུང་ཡལ་འདབ་མ་ཡོལ། །ལིས་པའོ་བར་ནས་ནུབ་རླུང་ལྡང”ཞེས་པས“ལང་ཚོ་སྟོན་གྱི་མེ་ཏོག”ལ་བབས་པའི་ཚོར་བ་སྟེར་རོ། །(2019:23)འདི་ཡང་རྩོམ་རིག་ཁྲོད“ཧྲིན”གྱི་མངོན་སྟངས་ཤིག་ལགས་ཏེ། རྒྱ་ཡིག་ཏུ་རྒྱུན་པར“པདྨས”མཛེས་མ་མཚོན་ཞིང་། “འདབ་མ་ཡོལ”ཞེས་པས་མི་ལ་ཉམ་རྒུད་དང་ཚེ་མཇུག་ཏུ་སླེབས་པའི་སྐྱོ་སྣང་མཚོན། སྐད་ཆས་མཚོན་པ་ནི་ཡིད་བརྙན་རང་ཡིན་པ་མ་ཟད། དེ་བས་ཀྱང་རྒྱབ་ལོག་གི་མཚོན་བྱའི་དོན་སྙིང་ངོ་། །ཝང་གོ་ཝེས་ད་དུང་འདུན་པ་དྲག་པོས། “ཆར་སྒྲས་རྨི་ལམ་དཀྲོགས་པས་ས་མཐར་ལྷུང་། གླིང་བུ་ཁེར་འབུད་སེམས་རྩ་འཁྱག་ཤུ་ཤུ”ཞེས་པ་འདིར་གནའ་དེང་ཐམས་ཅད་མོས་པ་ཡིན།(2019；24)མཐོང་གསལ་ལྟར། གོ་གསེབ་ཀྱི་ཟུར་མ་འདྲ་བས“ཧྲིན”གྱི་གོ་བ་ལའང་གཅིག་མཐུན་ཡོང་དཀའ། ཡིན་ནའང་ཁོང་ཚོས་དཔྱད་གླེང་གི་གཞི་ནི་གཅིག་སྟེ། སྐད་ཆ་ལས་མངོན་པའི་ཀློང་དབྱིངས(氛围)དང་དོན་སྙིང་ངོ་། །
       དེ་ལས་ཝང་གོ་ཝེས“སྙན་ངག་པས་ཕྱི་སྣོད་ནང་སེམས་བཅོལ། དེས་ནི་ནང་སེམས་མཚོན་པའི་ཚིག་སྙན་འབའ་ཞིག་གོ”(2019:136)ཞེས། གོང་བརྗོད«ཐན་ཕའོ་ཝན་ཞི་ཧྲ»(摊破浣溪沙)ཡང་དེ་བཞིན་ཏེ། ཡུལ་དང་ཡུལ་ཅན་མར་ལ་མར་བཞག་ལས། རྩོམ་རིག་གི་ཉམས་རྟོག་དང་འབྲི་བཞེངས་སླར་ཡང་སྐད་ཆ་ལ་བཅོལ་བ་སྣ་ཚོགས་སོ། །
       དེ་ནས“ཧྲིན”གྱི་མཚན་ཉིད་ནི་བརྩམས་ཆོས་ཁྲོད་ལྷག་པར་བྱེ་བྲག་ཏུ་བབས་ཡོད་དེ། དང་པོ། “ཧྲིན”ནི་བརྩམས་ཆོས་སུ“ཚིག་ཕུགས་ཀྱི་བསྟན་དོན”ལ་གོ། །གཉིས་པ། དུང་སེམས་ཀྱི་བཅོལ་ཡུལ་ཏེ། ལྷག་ཏུ་སྙན་ངག་ཁྲོད་མངོན་གསལ་དོད། རྒྱུ་མཚན་ནི་སྐད་ཆ་མ་གཞི་ནས་དུངས་བརྗོད་ཀྱི་ལག་ཆ་ཞིག་ཡིན་པས་རེད། དུངས་སེམས་ཀྱི་ཉམས་རྟོག་ནི་རིག་གནས་ཀྱི་རྡུང་ཐུག་ཁྲོད་གོ་བ་སྣ་མང་བསྐྱེད་པ་ཡིན།  གསུམ་པ། “ཧྲིན”ལ་རྩོམ་རིག་ཁྲོད་བྱིངས་ཀྱི་མཛེས་དཔྱོད་ལྟ་བ་མཆིས་ཏེ། ཝང་གོ་ཝེས་སྙན་ངག་གསེབ་བཀྲོལ་བགྱིས་པ་ལས་རྟོགས་ཐུབ་སྟེ། “ཧྲིན”ཡང་རྩོམ་རིག་དཔྱད་བརྗོད་ཁྲོད་ཀྱི་གཞི་འཛིན་ས་ཞིག་ཀྱང་ཡིན་ནོ་ཞེས་པའོ། །
       (གསུམ་པ།) རྩོམ་རིག་ལོ་ཙཱའི་ཁྲོད་ཀྱི་“རྣམ་ཤེས”ཏེ། རིམ་ཅར་གླེང་བ།
       “ནུབ་རིག་ཤར་སྤེལ”གྱི་ལྟ་བ་བཏོན་པ་ནས་བཟུང་། ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་བརྩམས་ཆོས་འབོར་ཆེན་ཀྲུང་གོར་འགྱུར་བར་བརྟེན། ལོ་ཙཱའི་བརྒྱུད་རིམ་ཁྲོད་ཀྱི་གནད་དོན་དག་ལ་བསམ་བློ་མི་གཏོང་རང་གཏོང་དུ་གྱུར་པ་རེད། “གཟུགས་ཤེས་རྣམ་བཤད”ཀྱང་ག་ལེར་ལོ་ཙཱའི་ཞིབ་འཇུག་དང་ལོ་ཙཱའི་དཔྱད་བརྗོད་ཁྲོད་སླེབས་པ་རེད། 1929ལོར་ཁྲིན་ཞི་ཡེན(陈西滢)གྱིས«ལོ་ཙཱ་གླེང་བ»ཞེས་པར་ལོ་ཙཱའི་ཁྲོད་ཀྱི“ཧྲིན་ཡོན”ནི་སྒེར་ཚུགས་ཀྱི་ཉིང་བཅུད་དོ་ཞེས་པའི་ལྟ་བ་བཏོན། (2009:474)ཙིན་ཤོའུ་པེས(曾虚白)ཀྱང་ལྟ་བ་དེར་སྔར་བས་ཁ་གསབ་བགྱིས་ཏེ། “ཧྲིན”ནི་ཀློག་པ་པོས་ཁ་གསབ་བྱས་པའི་རྣམ་པའམ་ཁ་དོག་དང་དཔེ་དེབ་ཏུ་བརྗོད་པ་གཉིས་ཐོད་ཐུག(2009:483)ཅེས་པའོ། །ལྟ་བ་འདི་དག་གིས“ཧྲིན”གྱི་རང་ལྟ་རང་བཞིན་དང་རང་སྤེལ་རང་བཞིན་ཤུགས་ཆེར་བཏོན་ཅིང་། ཀྲུང་གོའི་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་ཉམས་རྟོག་རང་བཞིན་གྱི་བསམ་གཞིགས་ཀྱི་གྲིབ་གཟུགས་ཀྱང་གང་འགབ་མཆིས་ཀྱི། རྩོམ་རིག་ལོ་ཙཱའི་ཁྲོད་ཀྱི“ཧྲིན”གླེང་སྐབས། རང་ཤུགས་ཀྱིས་སྐུ་ཞབས་ཧྥུའུ་ལེའི(傅雷)“རྣམ་ཤེས་འདྲ་བ”ཞེས་པའི་ལྟ་བ་ཡིད་ལ་འཁོར་ཡོང་། དུས་རབས20པའི་ལོ་རབས50པར། ཧྥུའུ་ལེས«ཀའོ་ལའོ་ཐིག»(高老头)གི་སྔོན་འགྲོའི་གཏམ་དུ་བརྗོད་པའི“ལོ་ཙཱ་ནི་རི་མོ་འབྲི་བ་དང་འདྲ་བར། སྙེག་ས་ནི་རྣམ་ཤེས་འདྲ་བ་ལས་གཟུགས་འདྲ་བ་མ་ཡིན་ནོ”(2019:1)ཞེས་པས་མཁས་པ་མི་ཉུང་བ་ཞིག་གིས་སྐུ་ཞབས་ཧྥུའུ་ལེའི་ལྟ་བ་ནི“རྣམ་ཤེས་གཙོར་འཛིན”དུ་ལྟ་ཡི། སྔར་བཤད་པའི་“ཕྱོད་འབྲས་སྨྲ་བ”སྣང་མེད་དུ་བསྐྱུར་རྐྱེན། ཧྥུའུ་ལེ་ནི“རྣམ་ཤེས་གཙོར་འཛིན”ཁོ་ནར་འདོད་ན་ཧ་ལམ་ཕྱོགས་ལྷུང་དུ་སོང་འདུག་སྙམ་སྟེ། རྒྱུ་རྐྱེན་མང་པོར་གཞིགས་ཚེ། དཔེར་ན། “མཚོན་བྱེད་ཐབས་ལམ་གྱི་རྒྱུན་མཐུད”དང“རྩོམ་འབྲིའི་ཐབས་རྩལ་བརྒྱུད་སྒྲོག”སོགས་ལ་བསམ་བློ་བཏང་ཚེ་ལྟ་བ་དེ་ཚུགས་དཀའོ་སྙམ་མོ། །
       ཉེ་བའི་ལོ་ཉི་ཤུའི་རིང་རིགས་སྨྲའི་ཁྲོད་ན“ཧྲིན”དང་འབྲེལ་བའི་བགྲོ་གླེང་མི་ཉུང་སྟེ། ཤུའུ་ཅོན་ཙིན(许钧曾)གྱིས“ཧྲིན”ལ་ཧྲིན་ཡོན་དང་དུངས་ཆ། ཟུལ་ཤུགས། ཁྱད་ཆོས་བཅས་འདུ་བ་མ་ཟད། ད་དུང་ང་ཚོས་རྒྱུན་དུ་བརྗོད་བཞིན་པའི“དོན་སྙིང”དང“བསམ་བློ”“ནང་དོན”བཅས་ཀྱང་འདུའོ་སྐད། (2003:65)ལྟ་བ་དེས་རིགས་སྨྲ་རྣམས་ཀྱིས་ཅུང་འཐུས་ཚང་སྒོས“ཧྲིན”ལ་གོ་བ་བླངས་པ་གསལ་བཤད་བྱེད་ཀྱི། མཚན་ཉིད་འདི་རིགས་ལ“སྤྱི་བམ”གྱི་གནད་དོན་མཆིས་ཏེ། དང་ཐོག “ཧྲིན་ཡོན”དང“ཧྲིན”གཉིས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་སྐབས་མང་ཤོས་སུ་འདྲ་མཚུངས་ཡིན་གཤིས། བརྡ་ཆད་ཅུང་ཞིབ་གསལ་བྱེ་བྲག་ཅིག་གདམ་དགོས། གལ་ཏེ། “ཧྲིན”“ཧྲིན་ཡོན”ལ་གཏོགས་ཞེ་ན་གོང་གི་མཚན་ཉིད་དང་འགལ་བར་སྣང་། དེ་བཞིན་དུ“ཟིལ་ཤུགས”དང“དུངས་ཆ”ལའང་མག་མོག་གི་ཆ་ངེས་ཅན་མཆིས། གཉིས་པ། “དོན་སྙིང” དང་“བསམ་བློ”གཉིས་ལ་མ་འགལ་བའི(交叉关系)ཆ་མཆིས་སམ་ཞེ་ན། དོན་སྙིང་གཙོ་བོ་ཐ་སྙད་གང་ཞིག་བརྗོད་པའི་ཁྲོད་ཀྱི་ནང་དོན་འགྲེལ་བཤད་ལ་གོ་ཞིང་། བསམ་བློ་ནི་ཚིག་གིས་བསྐྱེད་པའི་བློ་བསྐྱེད་དང་འདུ་ཤེས་ཧྲིལ་བོར་གོ (ཕན་ཏི་རོན། 潘德荣 2013:136-137)དེ་གཉིས་ནི་བསམ་གཞིགས་ཀྱི་ཁ་ཕྱོགས་མི་འདྲ་བ་གཉིས་ཏེ། སྔ་མ་ནི་བརྩམས་ཆོས་རང་གཞིར་བྱས་ཤིང་ཕྱི་མ་དངོས་ཡོད་ལ་གཞི་བྱས་ཡོད། རྩོམ་རིག་ལོ་ཙཱ་ནི་མདོར་དེད་ན་ཡི་གེ་དང་སྐད་ཆའི་གནད་དོན་ཏེ། བརྩམས་ཆོས་གསེབ་བཀྲོལ་དང་ཁ་འབྲལ་ཐབས་མེད། ཁྲིན་ཏཱ་ལའང(陈大亮)གིས“ཚིག་ཕུགས་ན་དོན”དང“བརྙན་ཕུགས་ན་བརྙན”“རོ་ཕུགས་ན་རོ”“གཏམ་ཕུགས་ན་གཏམ”བཅས་རྩོམ་རིག་ལོ་ཙཱའི་ཡིད་བརྙན་ཞེས་པའི་ལྟ་བ་བཏོན། (2017:100)སྙན་ངག་ཁྲོད་ཀྱི“ཧྲིན”ནི“ཡིད་བརྙན”ལ་གདེང་འཇོག་ལས་མངོན་པ་བསྙོན་དུ་མེད། ཚད་རིམ་དེའི་དཔྱད་བརྗོད་ཀྱི་རིགས་ལམ་གྱིས་ཀྱང“ཧྲིན”ལ་བློ་སྐྱེད་ངེས་ཅན་སྟེར་གྱི། གོང་བརྗོད་དེ་བཞི་ལ་བརྗོད་སྟངས་ཅུང་སྤྱི་བམ་པ་སྟེ། མ་ཟད“ཚིག་ཕུགས་ན་དོན”ཞེས་པར་སྐབས་རེར་ཕྱི་མ་གསུམ་གྱི་དོན་ཡང་འདུའོ། །
       “ཧྲིན”གྱི་མཚན་ཉིད་འཇོག་པ་ཅུང་རྙོག་འཛིང་མཆིས་པར་གཞིགས་ཏེ། ཧྥིན་ཆན་ཀོན(冯全功)གྱིས་ལམ་ཁ་གཞན་ཞིག་འཚོལ་སྙེག་བགྱིས་པ་རེད། “ཧྲིན”གྱི་གནས་པ་དང་མངོན་སྟངས་ལ་བསམ་བློ་གཏོང་བའི་མུར། དེར་འགྲེལ་བརྗོད་བགྱིད་པ་སྟེ། ཁོང་གིས་“ཧྲིན་ཡོན་ལ་ནང་དོན་རང་སྐྱ་ཐུབ་པར་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། དམིགས་བསལ་གྱི་རྣམ་པ་ཞིག་བརྒྱུད་ནས་གཟོད་མངོན་པར་བྱེད”(2022:18)ཅེས་པའི་ལྟ་བ་བཏོན་ཞིང་། ལྟ་བ་འདིས་ཚད་ངེས་ཅན་ཞིག་གི་སྟེང་ནས་རྩོམ་རིག་ལོ་ཙཱའི་ཁྲོད“ཧྲིན”གྱི་མངོན་སྟངས་མ་ལག་ལྡན་པར་བྱས་པའི་མུར། གཟུགས་ཤེས་ལོ་ཙཱའི་རྣམ་བཤད་ཀྱི་འགྲེལ་བཤད་ལའང་ཤུགས་བསྣན་པ་རེད་མོད། ཡིན་ཡང་། ལྟ་བ་འདིར“ཤེས་པ་གཟུགས་ལ་བརྟེན”ཞེས་པའི་ཆ་ཞིག་བདོག་སྟེ། གཅིག་ནི། “ནང་དོན་ནི་དམིགས་བསལ་གྱི་རྣམ་པར་བརྟེན་ནས་མངོན”ཞེས་འདོད་པས། “དམིགས་བསལ་གྱི་རྣམ་པ”འབའ་ཞིག་ལ་བརྟེན་ན་ད་གཟོད“ཧྲིན་ཡོན”མངོན་ཐུབ་པ་ཡིན་ནམ་ཞེས་པའི་དྲི་ཚིག་ཅིག་ངང་ངམ་ཤུགས་ལ་འབྱུང་ངོ་། ། 
       གོང་གསལ་དབྱེ་ཞིབ་དང་སྒྲུབ་བྱེད་ལ་གཞིགས་ཚེ། “ཧྲིན”གྱི་མངོན་སྟངས་ནི་སྣེ་མང་རྙོག་འཛིང་ཞིག་སྟེ། དེ་ནི་རྟགས་རིས་སྒྲོག་སྤེལ་གྱི་བྱ་འགུལ་ཞིག་ཡིན། གཉིས་ནི། “ཧྲིན་ཡོན”དང་ནང་དོན་གཉིས་གྲུབ་གནས་ལྷན་གཅིག་ཡིན་ལ། གལ་ཏེ། ཧྲིན་ཡོན་ནི་ནང་དོན་གྱི་རང་འབྲས་མིན་ཟེར་ན། ནང་དོན་དང་རྣམ་པའི་འབྲེལ་བ་ཡང་གས་ཆག་སྣ་རལ་དུ་འགྱུར་འགྲོ་བ་ཡིན། 
       དེའི་སྟབས།“ ཧྲིན”ནི་ཅི་ཞིག་ཡིན་པར་བསམ་བློ་བཏང་སྟེ། དེ་ཉིད་རང་སྐྱ་ཐུབ་པའི་བརྡ་ཆད་ཅིག་གིས་འགྲེལ་དགོས་ཤིང་། ད་དུང་གཟུགས་དང་གཏན་ཚིགས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་དང་དེ་གཉིས་རྩོམ་རིག་ལོ་ཙཱའི་ཁྲོད་བེད་སྤྱོད་ཀྱི་བར་སྟོང་ལ་བསམ་བློ་གཏོང་དགོས།
       ཉེ་ལམ་སུང་ཤོ་ཀྲི་དང་ཀྲའོ་པེན་པེན་གཉི་གས་ཀྱང“ཧྲིན”ལ་མཚན་ཉིད་གསར་པ་འགོད་པར་ཚོད་ལྟ་བགྱིས་ཏེ། “ཧྲིན”ནི་འཇིག་རྟེན་བྱ་དངོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བླ་དང་ཁྱད་ཆོས། ངོ་བོ་བཅས་མཚོན་པའི་གསོན་ཤུགས་ངེས་ཅན་ལྡན་པ་ཞིག་གོ། །(2022:50)ཞེས་པའི་ལྟ་བ་བཏོན་པ་དང་། ལྟ་བ་དེས་དན་དན“ཧྲིན”གྱི་དཔངས་ཚད་མཐོ་རུ་བཏང་ཡོད་མོད། འོན་ཀྱང་སྔར་བཞིན“ཧྲིན”གྱི་ས་མཚམས་རབ་རིབ་བཟོས་པས་བེད་སྤྱོད་ཆེས་མི་བདེ། དུས་ད་ལྟ། ལོ་ཙཱའི་གཞུང་ལུགས་ལ་ཞིབ་འཇུག་དང་ལག་ལེན་གྱི་འདེགས་རྟེན་མཁོ་ཕྱིར་རིག་པ་སྨྲ་བའི་ཁྲོད་སྔར“ཧྲིན”གྱི་མཚོད་བྱེད་གསར་བ་དང་བསམ་བློ་གསར་བ་ལ་མནོ་བསམ་གཏོང་དགོས་པ་རེད། བཞི་པ། མཇུག་སྡུད་པ།
       མདོར་ན། ཀྲུང་གོའི་སྲོལ་རྒྱུན་ལོ་ཙཱའི་གཞུང་ལུགས་ཁྲོད་ཀྱི་བརྡ་ཆད་གཙོ་བོ་སྟེ། “གཟུགས”དང“རྣམ་ཤེས”ཀྱི་ནང་དོན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པར་བཏང་བ་དེས་ལོ་ཙཱའི་ཞིབ་འཇུག་ལ་བློ་སྐྱེད་ཀྱི་གོ་ཆོད་ཅིང་། “གཟུགས་ཤེས”མཚན་ཉིད་ལ་མ་ལག་ལྡན་པའི་སྒོ་ནས་དབྱེ་ཞིབ་བགྱིས་པ་བརྒྱུད། རྩོམ་འདིར་ཞིབ་འཇུག་གི་འབྲས་བུ་ཕྱོགས་འགའ་མཆིས་ཏེ། ༡ གཟུགས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ལ་ལོ་རྒྱུས་ཁྲོད་རྒྱུན་མ་ཆད་པར་ཕུན་སུམ་ཇེ་ཚོགས་སུ་བཏང་ཞིང་། མ་ཟད་ཅུང་བྱེ་བྲག་གི་བེད་སྤྱོད་ཀྱི་ཆ་ལྡན་པའི་དབྱེ་བ་ཞིག་ཏུ་གྲུབ། ༢ རྣམ་ཤེས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ལ་བསམ་གཞིགས་ཀྱི་ཟབས་དང་ཟུར་གྱི་ཐད་ནས་རྩོད་གཞི་མཆིས་པར་གཞིགས་ཏེ། རིམ་ཅར་སྨྲ་བར་དབྱེ་ཞིང་། “རྣམ་ཤེས”ཀྱི་འགྲེལ་བརྗོད་ཀྱང་མུ་མཐུད་བྱེ་བྲག་ལ་འབབ་བཞིན་ཡོད། ༣ གཟུགས་ཤེས་ཕུང་གཅིག  རྩོད་སྒྲུབ་གཅིག་འདུ། མཚན་ཉིད་དབྱེ་ཞིབ་ཀྱི་བརྒྱུད་རིམ་ཁྲོད་ཤེས་རྟོགས་བྱུང་བ་ནི་རྩོམ་རིག་ལོ་ཙཱའི་འགྲེལ་བརྗོད་ཁྲོད“གཟུགས”དང“རྣམ་ཤེས”ཀྱི་གནད་དོན་ཐོག་དེ་གཉིས་ཕན་ཚུན་གོ་བརྗེའི་འབྲེལ་བའི་ཁྲོད་ཀྱང་ཕན་ཚུན་གཅིག་ལ་གཅིག་རྟེན་གྱི་ཆ་བདོག་པས། འདི་ཡང་གཞུང་ལུགས་འདིའི་རབ་རིབ་ཅན་ལ་ཐོད་བརྒལ་གལ་ཆེན་ཞིག་ཡིན་སྲིད་དོ། །
       དེའི་ཕྱིར་ན། རིགས་སྨྲའི་ཁྲོད་དུ་དོན་དངོས་དང་ཚན་རིག་ལ་མཐུན་པའི་གཟུགས་ཤེས་ཕུང་གཅིག་གི་ལོ་ཙཱའི་ལྟ་བ་ཞིག་ཅིའི་ཀྱང་འཛིན་དགོས་ཏེ། དང་པོ། གོང་གསལ་གཏན་འབེབས་ལས་ཤེས་གསལ་ལྟར། “གཟུགས”དང“རྣམ་ཤེས”ཀྱི་ནང་དོན་ནི་ཤིན་ཏུ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པས་རིགས་སྨྲའི་ཁྲོད་ནས་དེ་གཉིས་ལ་མཐོང་ཆེན་ཆ་མཉམ་དུ་བྱའོ། །གཉིས་པ། དབྱེ་མཚམས་དང་མཚན་ཉིད་གསལ་བོར་བཟོས་རྗེས་“གཟུགས”དང“རྣམ་ཤེས”གཉིས་ལོ་ཙཱའི་གེགས་ཆ་མ་འདྲ་བའི་ཁྲོད་ཐག་གཅོད་དང་མངོན་འགྱུར་གྱི་བྱེད་ཐབས་ལ་རིག་པ་སྨྲ་བ་དག་གིས་རྩོད་སྒྲུབ་རིགས་པས་ལྟ་དགོས་སོ།། གསུམ་པ། ལོ་ཙཱའི་བརྒྱུད་རིམ་ཁྲོད“གཟུགས”དང“རྣམ་ཤེས”ལ་བེད་སྤྱོད་རང་བཞིན་གྱི་སྤེལ་རེས་སུ་ཆོག་སྟེ། བརྩམས་ཆོས་སུ“རྣམ་ཤེས”ནི་མིང་དང་ཐ་སྙད་ལ་བརྟེན་ནས་མངོན་ཆོག་ཅིང་། བརྩམས་ཆོས་ཀྱི་ཕྱི་རོལ་དུ་ནང་དོན་དང་ཉམས་རྟོག་ལ་བརྟེན་ནས་བརྒྱུད་སྒྲོག་ཀྱང་བགྱི་ཆོག རྣམ་ཤེས་ཀྱིས་རྣམ་ཤེས་འབྲི་ཆོག་ལ་རྣམ་ཤེས་ཀྱིས་གཟུགས་ཀྱང་འབྲི་རུང་། དེ་བཞིན་དུ་གཟུགས་ཀྱིས་རྣམ་ཤེས་བརྒྱུད་སྒྲོག་ཐུབ་ལ་གཟུགས་ལ་བརྟེན་ནས་རྣམ་ཤེས་འབྲི་བཞེངས་དང་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པར་གཏོང་ཐུབ་བོ།། མདོར་ན། རྩོམ་འདིར་བསྟན་པའི“གཟུགས”དང“རྣམ་ཤེས”ཀྱི་རྨང་གཞིའི་སྟེང་ནས་དེང་རབས་ཞིབ་འཇུག་དང་སྲོལ་རྒྱུན་གཞུང་ལུགས་ཀྱི་བརྗོད་སྟངས་གཉིས་ཟུང་དུ་སྦྲེལ་ཏེ། ཀྲུང་གོའི་སྲོལ་རྒྱུན་བསམ་བློ་དང་རིག་གནས་ཀྱི་ལེགས་ཆ་འདོན་སྤེལ་གང་ལེགས་བགྱིད་དགོས་སོ། །

ལུང་ཁུངས།
[1]巴尔扎克著. 傅雷译. 高老头[M]. 长沙：湖南文艺出版社，2019.
[2] 陈大亮. 文学翻译的境界：译意·译味·译境[M]. 北京：商务印书馆，2017.
[3]陈西滢. 论翻译[A]. 罗新璋，陈应年. 翻译论集[C]. 北京：商务印书馆，2009：474-482.
[4]冯国超注. 周易[M]. 北京：华夏出版社，2017.
[5]冯全功. 还形式以生命——文学翻译中形神之争的困境与出路[J]. 天津外国语大学学报，2022，29(3)：11-21+111.
[6]管仲著，吴文涛，张善良编. 管子[M]. 北京：北京燕山出版社，1995.
[7]徐祯卿. 谈艺录[A]. 何文焕. 历代诗话[C]. 北京：中华书局，1981：763-771.
[8]江枫. “新世纪的新译论”点评[J]. 中国翻译，2001，(3)：21-26.
[9]江枫. 形似而后神似[A]. 许钧. 翻译思考录[C]. 武汉：湖北教育出版社，1998：416-425.
[10] 江枫. 再论形似与神似[J]. 重庆大学学报(社会科学版)，1997，(3)：103-109.
[11]李鼎祚著，陈德述编. 周易集解[M]. 成都：巴蜀书社，1991.
[12]刘勰著. 古敏译. 文心雕龙[M]. 北京：北京燕山出版社，2001.
[13]刘象愚. 译“不可译”之天书——«尤利西斯»的翻译[M]. 上海：上海译文出版社，2021.
[14]李聃著，赵炜编. 道德经[M]. 西安：三秦出版社，2018.
[15]罗新璋. 我国自成体系的翻译理论[A]. 罗新璋，陈应年. 翻译论集[C]. 北京：商务印书馆，2009：1-20.
[16]茅盾. 译文学书方法的讨论[A]. 罗新璋，陈应年. 翻译论集[C]. 北京：商务印书馆，2009：408-414.
[17]潘德荣. 阿斯特的精神诠释学[J]. 安徽师范大学学报(人文社会科学版)，2013，41(2)：133-139.
[18]宋学智，赵斌斌. 文学翻译中的“形似”与“神似”新论[J]. 中国翻译，2022，43(6)：45-52+191.
[19]王国维. 人间词话[M]. 成都：四川文艺出版社，2019.
[20]谢赫. 古画品录[M]. 北京：中华书局，1985.
[21]许钧. “形”与“神”辨[J]. 外国语(上海外国语大学学报)，2003，(2)：57-66.
[22]许渊冲. 新世纪的新译论[J]. 中国翻译，2000，(3)：3-7.
[23]严羽著，陈超敏注. 沧浪诗话评注[M]. 北京：北京联合出版公司，2015.
[24]杨权，邓启铜注. 易经[M]. 南京：东南大学出版社，2015.
[25]张建国，许建平. 明代“格调说”与清初“神韵说”诗学渊源发覆——以王世贞、王渔洋诗论为中心[J]. 海南大学学报(人文社会科学版)，2023，41(06)：203-214.
[26]曾虚白. 翻译中的神韵与达[A]. 罗新璋，陈应年. 翻译论集[C]. 北京：商务印书馆，2009：483-490.
[27]张旭曙. 西方美学中的“形式”：一个观念史的理解[J]. 学海，2005，(4)：108-111.
[28]朱熹. 大学中庸章句[M]. 北京：中国社会出版社，2013.
[29]张玉书等. 康熙字典[M]. 上海：上海书店，2001.[30]  庄周著. 陶玮编. 庄子[M].北京：研究出版社，2018.