«ཞིབ་འཇུག་ནི་སྒྱུ་རྩལ་ཞིག་ཡིན»ཞེས་པའི་དཔེ་ཀློག་སྙན་ཞུ།

       «ཞིབ་འཇུག་ནི་སྒྱུ་རྩལ་ཞིག་ཡིན»ཞེས་པའི་དེབ་འདི་ནི་འཛམ་གླིང་གི་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོ་མང་པོ་ཞིག་གིས་རིག་གཞུང་དཔྱད་རྩོམ་འབྲི་སྦྱོང་གི་བསླབ་གཞི་གཙོ་བོ་ཞིག་ཏུ་བརྩི་བཞིན་ཡོད་རུང་། ཕྲན་གྱིས་དེབ་འདིའི་སྐོར་ཐོག་མར་ཤེས་རྟོགས་བྱུང་དུས་ནི་སྤྱི་ལོ༢༠༢༢ལོའི་ཟླ་བ་དགུ་པའི་ནང་ཡིན། དུས་དེར་ཨ་རིའི་མཱི་ཆི་གཱན་གཙུག་ལག་སློབ་ཆེན་གྱི་འབུམ་རམས་པ་ཀ་གྱའི་དཔའ་རྩེ་རྒྱལ་ལགས་ཀྱིས་དེབ་འདི་ངོ་སྤྲོད་ཞིབ་ཕྲ་མཛད་པའི་རྩོམ་ཞིག་མཐོང་བས་ན་སྐོམ་པ་ཆུ་འདོད་ལྟ་བུའི་ཀློག་འདུན་བྱུང་སྟེ། དྲ་ལམ་ནས་ཐད་ཀར་ཉོས་ཏེ་རགས་ཀློག་ཐེངས་ཤིག་བྱས་མོད། སྐབས་དེར་རྒྱ་བོད་ཡིག་རིགས་གཉིས་ཀྱི་ལམ་ནས་རིག་གཞུང་དཔྱད་རྩོམ་མང་ཙམ་བཀླགས་མྱོང་བའི་རྐྱེན་གྱིས་རིག་གཞུང་ཞིབ་འཇུག་གི་སྐོར་ལ་མོས་པ་ཡོད་པ་ཙམ་ལས། དེའི་ཐད་ཀྱི་ལག་ལེན་གྱི་མྱོང་བ་མེད་པ་དང་གཅིག  ཐོས་བསམ་གྱི་འཐུས་མི་ཚང་བ་དང་གཉིས་བཅས་ཀྱིས་དེབ་འདི་ནི་རིག་གཞུང་ཞིབ་འཇུག་གི་འཇུག་སྒོ་གལ་ཆེན་ཞིག་ཡིན་པར་རྟོགས་མི་འདུག །ད་རེས་སློབ་སྐབས་འདིར་རྒན་ཤར་གཞོན་ཚེ་རིང་ཟླ་བ་ལགས་ཀྱིས་དཔྱད་རྩོམ་འབྲི་ཐབས་དང་ཞིབ་འཇུག་ཐབས་ལམ་སྐོར་གྱི་སློབ་ཁྲིད་གནང་བའི་སྐབས་སུ། ངེད་ཅག་ལ་དེབ་འདིའི་རྒྱ་འགྱུར་མ་གང་དེ་བཀླག་དགོས་པའི་བཀའ་ལུང་བཟང་པོ་སྤྱི་བོར་ཕེབས་པས། གུས་པས་དེ་སྔོན་རགས་ཙམ་བཀླགས་མྱོང་བའི་དེབ་འདིར་ཞིབ་ཚགས་དང་ནན་ཏན་ལྕོགས་ཚད་ཀྱིས་འབྲུ་ནག་གདོང་འདེད་ཀྱི་ཚུལ་དུ་ལན་གཅིག་བཀླགས་པ་མ་ཟད། རྒན་ལགས་ཀྱིས་དེབ་འདིའི་ནང་གི་གཙོ་གནད་འགའ་ཞིག་ལ་ཀློག་འགྲེལ་ཁ་གསལ་གཏིང་གསལ་མཛད་པ་ན། སྔོན་མར་རང་ཉིད་ཀྱིས་རགས་ཀློག་བྱེད་པའི་སྐབས་སུ་སྣང་ཆུང་ཁུར་མེད་དུ་ཤོར་བ་དང་ཞིབ་མོ་རྣམ་འཐག་མ་ཐུབ་པ་སོགས་ཀྱི་གནད་དོན་ཁག་ཅིག་མཆིས་པ་ཡང་གཞི་ནས་གསལ་བོར་རྟོགས་བྱུང་། གཤམ་ནས་དེབ་འདིའི་ས་བཅད་གཙོ་བོ་དག་གི་ནང་དོན་དང་འབྲེལ་ནས་བཀླགས་ཚོར་རགས་ཙམ་ཞིག་བརྗོད་པར་བྱ།
དང་པོ། ཞིབ་འཇུག་པ་དང་ཀློག་པ་པོ།
       དེབ་འདིར་རིག་གཞུང་ཞིབ་འཇུག་གི་བརྒྱུད་རིམ་ཆ་ཚང་ངོ་སྤྲོད་ཞིབ་ཕྲ་བྱས་ཡོད་དེ། དེ་ཡང་ཐོག་མར་ཞིབ་འཇུག་ཅེས་པ་ཅི་འདྲ་ཞིག་ལ་གོ་དགོས་པ་དང་། ཞིབ་འཇུག་གི་ཁ་བྱང་གནད་ལ་ཐེབས་པ་ཞིག་ཅི་ལྟར་འདེམ་དགོས་པ། དེ་ལས་ཀྱང་གལ་ཆེ་བ་ནི་བརྗོད་གཞི་དང་འབྲེལ་བའི་ཞིབ་འཇུག་གི་དྲི་བ་གནད་དུ་འཁེལ་བ་ཞིག་ཅི་ལྟར་འདོན་དགོས་ཚུལ། ཞིབ་འཇུག་གི་དྲི་བ་གནད་དུ་འཁེལ་བ་ཞིག་བཏོན་རྗེས་ཞིབ་འཇུག་གི་གནད་དོན་ཅི་ཞིག་ཐག་གཅོད་བྱེད་དགོས་པ། ཞིབ་འཇུག་གི་གནད་དོན་ཞིག་ཐག་གཅོད་བྱེད་ཆེད་དམིགས་ཡུལ་ཡོད་པའི་སྒོ་ནས་ཞིབ་འཇུག་གི་རྒྱུ་ཆ་ཅི་ལྟར་འཚོལ་བསྡུ་བྱེད་དགོས་པ། ཞིབ་འཇུག་གི་རྒྱུ་ཆ་དེ་དག་རང་གི་དཔྱད་རྩོམ་གྱི་སྒྲུབ་བྱེད་དུ་ཇི་ལྟར་གདམ་གསེས་དང་འདོར་ལེན་བྱེད་དགོས་པ་བཅས་ཀྱིས་གཙོ་བོར་གྲུབ་ཡོད། 
       དེ་ཡང་འདིར་གླེང་བ་བྱ་བ་ནི་ཞིབ་འཇུག་པ་དང་ཀློག་པ་པོའི་བར་གྱི་འབྲེལ་བ་ཡི་སྐོར་ཡིན། དེབ་འདི་ཞལ་ཕྱེ་བ་ནས་སུས་ཞིབ་འཇུག་བགྱི་དགོས་ཞེས་པའི་ཚན་པ་དེར། “སྐུ་ཉིད་ཡིད་ཀྱི་སྣང་ངོར་ཤར་འོང་བའི་ཞིབ་འཇུག་པ་ནི་ཇི་འདྲ་ཞིག་ཡིན། ལུས་ལ་ལྭ་རིང་དཀར་པོ་མནབས་ཤིང་ཕྱག་ཏུ་ཕྲ་མཐོང་ཆེ་ཤེལ་འཛིན་མཁན་དེ་ཡིན་ནམ།ཡང་ན་དཔེ་མཛོད་ཁང་དུ་ནན་ཏན་སྒོས་ཟིན་བྲིས་འགོད་བཞིན་པའི་མི་དེ་ཡིན། འདི་ནི་མི་ཕལ་མོ་ཆེ་ཡི་འདུ་ཤེས་ཁྲོད་ཀྱི་ཞིབ་འཇུག་པ་དེ་ཡིན་སྲིད། གཞན་ཡང་ཁྱེད་ཀྱིས་རྒྱང་སྒྲོག་ཀུང་སིའི་རྒྱང་སྒྲོག་པའམ་གཏམ་བཤད་ཀྱི་སྟ་གོན་ཆེད་དུ་ཕྱག་ལས་མང་པོ་གནང་བཞིན་པའི་མི་སོགས་དྲན་ཆོག་ཆོག་ཡིན། ཁོང་ཚོ་ནི་བྱ་བར་འཇོན་ནུས་ལྡན་པའི་མི་ཕལ་ཆེ་བ་ལྟར། ཞིབ་འཇུག་གི་བྱ་བར་བྱང་ཆ་ལྡན་པ་མ་ཟད་གཞན་གྱི་ཞིབ་འཇུག་གི་གྲུབ་འབྲས་བེད་སྤྱོད་པ་ལ་ཡང་མཁས། ཁོང་ཚོས་བརྡ་འཕྲིན་གྱི་དུས་རབས་འདིར། བརྡ་འཕྲིན་ཇི་ལྟར་འཚོལ་ཞིབ་བགྱི་བ་ཤེས་དགོས་པ་མ་ཟད། ད་རུང་བརྡ་འཕྲིན་དེ་དག་ལེགས་དམན་འདོར་ལེན་ཅི་ལྟར་གཏོང་བ། ཁ་གསལ་གཏིང་གསལ་དང་ཡང་དག་འཐུས་ཚང་སྒོས་བརྡ་འཕྲིན་ཇི་ལྟར་བརྒྱུད་སྒྲོག་དགོས་པའང་ཤེས་དགོས”①ཞེས་བྲིས་འདུག སྤྱི་ཚོགས་ཚན་རིག་དང་རང་བྱུང་ཚན་རིག་གང་ལ་ཞིབ་འཇུག་བགྱིས་ཀྱང་ཆོག རང་གི་ཞིབ་འཇུག་ལ་མཁོ་ངེས་ཀྱི་རྒྱུ་ཆ་བཙལ་བ་དང་རྒྱུ་ཆ་དེ་ཚོ་ཡང་དག་ཡིན་མིན་ལ་བརྟག་དཔྱད་བགྱི་བ། ཡང་དག་གི་རྒྱུ་ཆ་དག་ལ་གཞི་བཅོལ་ནས་དཔྱད་གསུམ་དག་པའི་ཞིབ་འཇུག་གི་གྲུབ་དོན་ཚད་ལྡན་ཀློག་པ་པོ་ལ་སྤྱན་སྟར་ཞུ་བ་ནི་རྩ་བའི་འགྲོ་སྟངས་ཤིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད།
       ཞིབ་འཇུག་ཅེས་པ་ནི་དྲི་བ་ཞིག་ལ་ལན་གདབ་པའི་ཆེད་དུ་རྒྱུ་ཆ་བཙལ་བ་ཡིན་ཞེས་བཤད་ཡོད་མོད། རྒྱུ་ཆ་བཙལ་བ་ཞེས་པ་ནི་རང་དགར་དྲི་བ་དེ་དང་འབྲེལ་བའི་རྒྱུ་ཆ་ཅི་རིགས་བཙལ་བ་ཙམ་ཞིག་ག་ལ་ཡིན་ཏེ་མིན་ནོ། །ཞིབ་འཇུག་ནི་རང་གིས་བཀླགས་པའི་རྒྱུ་ཆ་གང་དེར་གོ་བ་ཡང་དག་པ་དང་གཏིང་ཟབ་མོ་ལོན་པ་གཞིར་བྱས་ཏེ། གཞན་གྱི་འབྲེལ་ཡོད་དཔྱད་འབྲས་དག་ལ་བརྡར་ཤ་ཡང་དག་གཅོད་པའི་བྱ་བ་ཞིག་ཡིན། དེ་ལྟར་ཞིབ་འཇུག་གི་གྲུབ་དོན་དག་ཤོག་ངོས་སུ་ཕབ་པ་ནི་ཤེས་བྱ་དང་བསམ་བློ་གང་དེ་མི་བརྗེད་པ་བྱ་བའི་གཟུངས་ཐོབ་པ་དང་འདྲ་བ་དང་གཅིག །རང་ལུགས་ཀྱི་གོ་བ་གསལ་བོར་ལོན་པ་དང་གཉིས། རང་གི་བསམ་བློ་གང་དེར་ཞིབ་ཚགས་ཀྱིས་དཔྱད་ཞིབ་བྱེད་པའི་བརྒྱུད་རིམ་ཞིག་ཡིན་པ་དང་གསུམ་བཅས་རང་ལ་ཡང་ཕན་ཐོགས་ངེས་ཅན་ཞིག་ཡོད་ངེས་ཡིན།
       ཞིབ་འཇུག་དང་ཞིབ་འཇུག་པ་ཞེས་པ་ནི་གང་འདྲ་ཞིག་ལ་གོ་དགོས་པའི་སྐོར་སྔོན་དུ་སོང་རྗེས། ད་ནི་ཞིབ་འཇུག་པ་དང་ཀློག་པ་པོ་ཡི་བར་གྱི་འབྲེལ་བའམ། ཞིབ་འཇུག་པ་དག་གིས་དཔྱད་རྩོམ་གང་རུང་ཞིག་འབྲི་བའི་གནས་སྐབས་སུ་རང་གི་རྩོམ་གང་དེའི་ཀློག་པ་པོ་དག་གི་ཕྱོགས་སུ་ལངས་ཏེ་བསམ་བློ་ཇི་ལྟར་གཏོང་དགོས་པའི་སྐོར་རགས་ཙམ་གླེང་བ་ལ། ལར་རྩོམ་འབྲི་བ་ནི་ཀློག་པ་པོ་དང་གླེང་མོལ་བྱེད་པའི་རྣམ་པ་ཞིག་ཡིན། འདི་ནི་ངག་ཐོག་གི་གླེང་མོལ་དང་ཅུང་ཟད་མི་འདྲ་བར་ཤོག་དཀར་ངོས་སུ་བྲིས་པའི་ཡི་གེ་ནག་ཆུང་བརྒྱུད་དེ་ཕན་ཚུན་ལ་བསམ་ཚུལ་བརྗེ་རེས་བྱེད་པའི་རྣམ་པ་ཞིག་ཡིན། སྐབས་དེར་ཁྱེད་ཀྱིས་རང་གིས་བརྡ་དང་ཐ་སྙད་ཇི་འདྲ་ཞིག་བཀོལ་ཚེ་ད་གཟོད་ཀློག་པ་པོ་ཕལ་མོ་ཆེ་དང་གོ་བརྡ་འཕྲོད་ཐུབ་པར་བསམ་བློ་གཏོང་དགོས་པ་མ་ཟད། ཁྱེད་དང་ཀློག་པ་པོ་ཡི་འཁྲབ་གཟུགས(角色)ལ་ངེས་པར་དུ་བསམ་གཞིག་བྱེད་དགོས་ཏེ། “དོན་དམ་གྱི་ཞིབ་འཇུག་གི་ཁྲོད་དུ། ཁྱེད་ཀྱིས་ངེས་པར་དུ་དགེ་རྒན་དང་སློབ་མའི་གོ་བབ་བརྗེ་དགོས། གལ་ཏེ་ཁྱེད་ཀྱིས་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་ཀྱིན་ཡོད་ཚེ། ཁྱེད་ཀྱིས་ཤེས་པའི་ཚད་ནི་གཞན་ལས་མང་ངེས། དེ་བས། ཁྱེད་ཀྱི་སྙན་ཞུ་འབུལ་སྐབས་སུ་ཀློག་པ་པོ་ཡིས་ཁྱེད་ཀྱི་སྙན་ཞུ་འབུལ་བྱའི་ནང་དོན་ལ་རྒྱུས་མངའ་དེ་ཙམ་མེད་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཁོང་ཅག་ཁྱེད་ཀྱི་སྙན་ཞུ་ལ་མཉན་པར་ཡིད་འགུགས་ཐུབ་དགོས།”②ཞེས་པ་ལྟར། ཁྱེད་ཀྱིས་གང་ཞིག་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱ་བའི་གནས་དེར་ཆ་རྒྱུས་གཞན་ལས་ཟབ་ཅིང་། ཉན་པ་པོའི་ཡིད་ཀྱི་དང་བ་འདྲེན་ཐུབ་པ་ཞིག་ཡིན་དགོས་པ་ལས། དོན་གྱི་གནད་འབྱིན་མི་ཐུབ་པ་དང་དཔྱད་པའི་གཏིང་མི་དཔོག་པ། རིགས་ལམ་གསལ་བོ་མིན་པ། འབྲེལ་མེད་གཏམ་ཉོག་མང་བ་ལྟ་བུ་ཞིག་ནི་གཏན་ནས་ཡིན་མི་རུང་།
       དེ་བས་ཁྱེད་ཀྱིས་ཁོང་ཅག་གིས་ད་སྔ་མཁྱེན་པའི་ཤེས་བྱ་དག་ལས་ཀྱང་གཏིང་ཟབ་པ་དང་གོ་བ་བསྐྱེད་ཐུབ་པའི་རིག་པ་གཞན་མཁོ་འདོན་བགྱི་ཐུབ་དགོས། དུས་རྒྱུན་མཐོང་དུ་ཡོད་པའི་ཀློག་པ་པོ་ཡིད་ཀྱི་དང་བ་འགུགས་ཐབས་གསུམ་ནི། གཞན་གྱི་ཡིད་དབང་ཅིག་ཅར་དུ་འགུགས་ཐུབ་པའི་གནས་ཚུལ་གསར་བ་རྟོགས་པ་དང་གཅིག ཀློག་པ་པོར་གལ་འགངས་ཆེ་བའི་དཀའ་གནད་གང་རུང་ཞིག་སེལ་ཐབས་ཀྱི་ཐབས་ལམ་གསར་དུ་རྙེད་པ་དང་གཉིས། ཀློག་པ་པོར་ཆ་མཚོན་ན་གལ་ཆེ་བའི་དྲི་བ་གང་རུང་གི་ལན་རྙེད་པ་གསུམ་ལས་མ་མཐའ་ཡང་ཆ་རྐྱེན་གཅིག་ནི་ངེས་པར་དུ་ཚང་ཡིན། ད་ལོའི་ཟླ་ལྔ་བའི་ནང་དུ། གུས་པས་བོད་འབྲེལ་ས་ཁུལ་གྱི་སློབ་ཆེན་ག་གེ་མོའི་རིག་གཞུང་དུས་དེབ་གསར་དུ་བཏོན་པ་ཞིག་ལས། ཏུན་ཧོང་ཡིག་ཚངP.T.1287ཁྲོད་ཀྱི་ལུག་རྟུག་གིས་སྒྱུ་ཕབ་ཅེས་པའི་ཚིག་གི་བསྟན་དོན་སྐོར་གྱི་དཔྱད་རྩོམ་ཞིག་མཐོང་བྱུང་། དེ་སྔའི་ཡན་ལ་ཚིག་འདིའི་སྐོར་ལ་འགྲེལ་སྟངས་མི་འདྲ་མག་མོག་རྟ་སྤུ་འདྲ་བ་མང་པོ་ཞིག་མཆིས་མོད། ལན་གསལ་ཐག་ཆོད་པ་ཞིག་ཕལ་ཆེར་བྱུང་མེད་པའི་ཚོད་དུ་འདུག་པས། ཁ་བྱང་མཐོང་བ་ཙམ་གྱིས་དོན་གྱི་གོ་བ་གསར་བ་བསྐྱེད་པའི་འདུན་པ་དྲག་པོས་ཀློག་འགོ་ཚུགས་མོད། ཡོངས་སུ་བཀླགས་ཟིན་པའི་རྗེས་སུ་ཚིག་འདི་རྒྱ་གར་གྱི་རིག་བྱེད་གཏམ་རྒྱུད་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་ཚུལ་རབ་རིབ་ཙམ་ཞིག་བསྟན་འདུག་པ་ལས། འབྲེལ་བ་ཇི་ལྟར་ཡོད་པ་དང་དེའི་སྒྲུབ་བྱེད་གང་དག་ཡོད་པའི་སྐོར་ལ་རྒྱུ་མ་ཕུ་འདེད་ཀྱིས་གསལ་བོ་བསྟན་མེད་པས་དུས་ཚོད་འཕྲོ་བརླག་ཏུ་བཏང་སོང་ཨང་སྙམ་ཞིག་ལས་ཐོབ་བྱ་རྡོག་རྡོག་གཅིག་ཀྱང་མ་རྙེད། དུས་དེར་ཀློག་པ་པོར་བསམ་བློ་གཏོང་དགོས་ཞེས་རྒྱ་སེར་ཡོ་རོབ་ཀྱི་ཉམས་ཞིབ་པ་དག་གིས་ཡང་ཡང་གསུངས་པ་ནི་ཇི་འདྲ་བདེན་ཨང་སྙམ་པ་ཞིག་བྱུང་།
       གོང་དུ་གླེང་བ་དག་ཕྱོགས་གཅིག་ཙམ་ཡིན། ད་རུང་ཕྱོགས་གཞན་གཞན་ཞིག་ཀློག་པ་པོ་ཡི་འཁྲབ་གཟུགས(角色)ཏེ། ཁྱེད་ཀྱི་བརྩམས་ཆོས་འདིས་ཀློག་པ་པོའི་སྤྲོ་བ་བསྐྱེད་ཐུབ་བམ། ཀློག་པ་པོའི་དོན་དངོས་ཀྱི་གནད་དོན་གང་རུང་ཞིག་སེལ་ཐུབ་བམ། ཀློག་པ་པོར་གོ་བ་གསར་དུ་བསྐྱེད་པ་ལ་ཕན་ཐོགས་སམ་སོགས་ཀྱི་དྲི་བ་དག་ལ་ཐུགས་བསམ་ཟབ་བཞེས་གནང་ནས་གནད་ལ་སྨིན་པའི་ལན་ཞིག་རྙེད་དགོས། འདི་ནི་རྩོམ་པ་པོ་ཞིག་ལ་མཚོན་ན་འགན་འཁྲི་གལ་ཆེན་ཞིག་རེད་འདུག་མོད། དེང་སང་རྒྱལ་ནང་གི་ཞིབ་འཇུག་པ་རུ་ཁས་འཆེས་པ་ཕལ་མོ་ཆེ་ཡིས་དོན་གནད་འདི་གཙིགས་སུ་འཛིན་སྲོལ་ཆེར་མེད་པར། སློབ་ཐོན་གྱི་ཁྲལ་དང་རྣམ་གྲངས་ཀྱི་ཁྲལ། ལས་ཐོབ་ཀྱི་ཁྲལ་སོགས་ཀྱི་ཆེད་དུ་ཁྲལ་ཅིག་ཅིག་ལ་དཔྱད་པ་དང་ཉིག་ཉིག་གི་ཞིབ་འཇུག་སོགས་སུ་བཏགས་པ་སྣ་ཚོགས་མང་དུ་བྲིས་འདུག དེ་དག་ལས་གོ་བ་གསར་དུ་བསྐྱེད་ཐུབ་པ་དང་རིགས་ལམ་གྱི་འཇུག་སྒོ་སྟོན་ཐུབ་པ། བསམ་གཞིག་དང་དྲི་བ་ཇེ་མང་དུ་འགྲོ་ནུས་པ་སོགས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་ལྡན་པའི་རྩོམ་ནི་རེ་ཟུང་ཙམ་དུ་ཟད། ཀློག་པ་པོ་ལ་ཕན་ཐོགས་མེད་པའི་རྩོམ་ནི་ཡི་གེའི་གད་སྙིགས་ལས་མ་འདས་པས། འདིའི་ཐད་ལ་རྩོམ་པ་པོ་དག་གིས་ནུས་ཚོད་ཀྱིས་དོ་སྣང་དང་བསམ་གཞིག་གནང་རྒྱུ་གལ་ཆེ། 
གཉིས་པ། བརྗོད་གཞི་དང་དྲི་བ་དྲིས་ལན་བཅས་ཀྱི་ལས་རིམ།
       ཞིབ་འཇུག་གི་ཁ་བྱང་གནད་ལ་སྨིན་པ་ཞིག་ཅི་ལྟར་འདེམ་དགོས་པ་ལ་བསམ་བློ་གཏོང་རྒྱུ་ནི་ཞིབ་འཇུག་གི་གོམ་པ་དང་པོ་དེ་ཡིན། བརྗོད་གཞི་གདམ་གསེས་དང་དེ་ལ་ངོས་འཛིན་ཟབ་མོ་ཡོང་རྒྱུ་ཡང་སླ་མོ་ཞིག་མིན་པས། གཅིག་ནས་རང་གི་ཆེད་ལས་ཀྱི་ཁྱབ་ཁོངས་དང་ཞིབ་འཇུག་གི་མཐུན་རྐྱེན་བཅས་ལ་དམིགས་ནས་རང་ལ་འཚམ་པའི་ཁ་བྱང་གཏན་ལ་དབབ་དགོས་པ་དང་། གཉིས་ནས་ཁ་བྱང་ལེགས་པོ་ཞིག་གཏན་འཁེལ་བྱས་རྗེས་དེ་ལ་ངོས་འཛིན་གཏིང་ཟབ་ཡོང་ཆེད་འབྲེལ་ཡོད་ཤེས་བྱ་གང་འཚམ་ལྡན་པར་བྱ་རྒྱུ་ནི་རྩ་བ་རུ་གྱུར་ཡོད། གསུམ་ནས་ཁ་བྱང་ངམ་བརྗོད་གཞི་གང་དེ་བྱེ་བྲག་གི་གནད་ཅིག་གཞི་རྩ་རུ་འཛིན་དགོས་ཏེ། དཔེར་ན། སྲོང་བཙན་སྒམ་པོའི་ལོ་རྒྱུས་ལ་དཔྱད་པ་ལྟ་བུ་བརྗོད་གཞི་ཆེ་གྲས་ཡིན་པ་དང་། སྲོང་བཙན་སྒམ་པོ་དགུང་ལོ་གྱ་གཉིས་སྟེང་སྐུ་གཤེགས་མིན་ལ་དཔྱད་པ་ལྟ་བུ་ལ་ཆ་མཚོན་ན་བྱེ་བྲག་གི་གནད་དོན་ཆུང་ཆུང་ཞིག་བརྗོད་གཞི་རུ་བཟུང་ཡོད་པ་ལྟ་བུ་ཡིན། དེ་བས་ཡུལ་དུས་སོགས་བྱེ་བྲག་གི་གནད་དོན་ཡན་གར་བ་ཞིག་གཞིར་བཟུང་ནས་བརྗོད་གཞི་གཏན་འཁེལ་རྗེས། ཞིབ་འཇུག་གི་དྲི་བ་གསལ་བོ་ཡིན་པ་དང་དྲིས་ལན་གདབ་པའི་ཕྱིར་དུ་རྒྱུ་ཆ་བཙལ་བའི་ཚེ་ཐད་ཀར་འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་རྒྱུ་ཆ་གང་དག་ཚང་དགོས་པ་སོགས་རི་མོ་བཞིན་དུ་ཁ་གསལ་གཏིང་གསལ་ཆགས་ངེས།
       རང་གི་ཞིབ་འཇུག་བྱ་ཡུལ་གང་རུང་ཞིག་གཏན་འཁེལ་བྱས་ཟིན་པའི་རྗེས་སུ། ཐོག་མར་དོགས་སློང་དང་དྲི་བ་འདོན་པ་ནས་འགོ་ཚུགས་དགོས་ཤིང་། དོགས་སློང་དང་དྲི་བ་དེ་དག་རང་ཉིད་ཀྱིས་ཤེས་འདོད་པའི་དོགས་གནད་གང་ཞིག་དང་འབྲེལ་བའི་གནད་དོན་སྟེ། ད་བར་དུ་དྲིས་ལན་གསལ་བོ་མེད་པ་དང་ལྟ་ཚུལ་གཞི་གཅིག་ཏུ་བབས་མེད་པ། ཡང་ན་སྔོན་གྱི་དྲིས་ལན་ནམ་ཞིབ་འཇུག་གི་གྲུབ་དོན་དག་གི་ནོར་བ་ལ་བསྐྱར་དུ་དཔྱད་ཞིབ་བགྱི་དགོས་པའི་གནད་སོགས་ཏེ། ཞིབ་འཇུག་གི་རྒྱུ་ཆ་འཚོལ་བསྡུ་མ་བྱས་སྔོན་ལ་ཐོག་མར་གནད་ལ་ཐེབས་བའི་ཞིབ་འཇུག་གི་དྲི་བ་ཁ་ཤས་གྲ་སྒྲིག་བྱེད་དགོས་པ་དང་། དེ་ནས་དམིགས་ཡུལ་ཡོད་པའི་སྒོ་ནས་རང་གི་ཞིབ་འཇུག་གི་ཁ་བྱང་དང་ཞིབ་འཇུག་གི་དྲི་བར་འབྲེལ་བའི་རྒྱུ་ཆ་འཚོལ་བསྡུ་བྱེད་དགོས་པ་ཡིན། «ཞིབ་འཇུག་ནི་སྒྱུ་རྩལ་ཞིག་ཡིན»ཞེས་བྱ་བའི་དེབ་འདིར་དཔེ་བརྗོད་གསལ་བོ་འགའ་བཀོད་འདུག་པ་གཤམ་དུ་དྲངས་ན།

དཔེ་བརྗོད་དང་པོ།
       གཅིག ངའི་ཞིབ་འཇུག་བྱ་ཡུལ་ནི་བྱང་ཨ་རིའི་འོ་འཐུང་སྲོག་ཆགས་ཆེ་གྲས་དག་རྩ་སྟོངས་སུ་སོང་བའི་རྒྱུ་རྐྱེན་གྱི་སྐོར་ཡིན།
       གཉིས། དེའི་རྒྱུ་མཚན་ནི་ངས་ཞིབ་འཇུག་འདི་བརྒྱུད་ནས་གནས་འདིའི་གཉུག་གནས་མི་རིགས་ཀྱིས་བྱང་ཨ་རིའི་འོ་འཐུང་སྲོག་ཆགས་དག་རྔོན་རྒྱག་བྱས་ནས་བརླག་པར་བཟོས་པ་རེད་དམ་ཡང་ན་རྒྱུ་རྐྱེན་གཞན་ཡོད་མིན་ཤེས་འདོད་པས་ཡིན། 
       གསུམ། ཞིབ་འཇུག་འདི་བརྒྱུད་ནས་གནས་འདིའི་གཉུག་གནས་མི་རིགས་དང་རང་བྱུང་ཁམས་གཉིས་འཆམ་མཐུན་མཉམ་གནས་ཀྱི་ཚུལ་དུ་གནས་འདུག་གམ། ཡང་ན་རང་བྱུང་ཁམས་ལ་གཏོར་བརླག་བྱས་པའི་སྐོར་ཀློག་པ་པོ་ལ་ངོ་སྤྲོད་བྱ་རྒྱུ་ཡིན། 

དཔེ་བརྗོད་གཉིས་པ།
       གཅིག ངའི་ཞིབ་འཇུག་བྱ་ཡུལ་ནི་ཨ་རིའི་སྲིད་འཛིན་ལིན་ཁིན་གྱིས་ལས་དབང་ལ་བཟུང་བའི་ཡིད་ཆེས་ཀྱིས། ཁོང་གི་ཕྱག་ལས་གནང་དུས་ཀྱི་རིགས་འདེད་བསམ་བློ་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་ཅི་འདྲ་ཐེབས་ཡོད་པའི་སྐོར་ཡིན།
       གཉིས། རྒྱུ་མཚན་ནི་ཞིབ་འཇུག་འདི་བརྒྱུད་ནས་ལིན་ཁུན་གྱིས་ལས་དབང་དང་ལྷའི་དགོངས་པ་ལ་བཟུང་བའི་ཡིད་ཆེས་ཀྱིས་དམག་འཁྲུག་བྱུང་དོན་གྱི་གོ་བ་ལེན་སྟངས་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་ཐེབས་པའི་སྐོར་ཡིན།
       གསུམ། ཞིབ་འཇུག་འདི་བརྒྱུད་ནས་གཙོ་འཛིན་ལིན་ཁུན་གྱི་ཆོས་ལུགས་བསམ་བློས་ཁོང་གི་དམག་དོན་གྱི་ཐག་གཅོད་སྐོར་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་ཅི་འདྲ་ཐེབས་ཡོད་པའི་སྐོར་ཀློག་པ་པོར་ཤེས་སུ་འཇུག་རྒྱུ་དེ་ཡིན།③ གོང་གི་དཔེ་བརྗོད་ཁག་གཉིས་ལས་ཞིབ་འཇུག་བྱ་ཡུལ་གང་ཡིན་པ་དང་ཞིབ་འཇུག་གི་དྲི་བ་གང་དག་ཡོད་པ་གསལ་བོ་འདུག་པས། ད་ནི་ཞིབ་འཇུག་གི་རྒྱུ་ཆ་ཇི་ལྟར་འཚོལ་བ་དང་དེ་དག་ལ་གདམ་གསེས་ཇི་འདྲ་ཞིག་དགོས་པ། ཞིབ་འཇུག་གི་ཐབས་ལམ་གང་ཞིག་སྤྱད་ན་འོས་ཤིང་འཚམ་པ་བཅས་གཏན་འཁེལ་བྱེད་ཐུབ། ད་རུང་གཟབ་ནན་གནང་དགོས་པ་ཞིག་ནི། ཞིབ་འཇུག་གི་དྲི་བ་འདོན་པའི་སྐབས་སུ་ཆོས་ལུགས་དད་མོས་དང་ཉེ་རིང་ཆགས་སྡང་བཅས་ཀྱི་དྲི་མ་དང་ཡོངས་སུ་བྲལ་བར་བྱས་ནས་སྐྱོན་འཚོལ་དག་ཐེར་གྱི་དཔྱད་ཞིབ(Critical analysis)རྩ་བར་འཛིན་དགོས། 
       དེ་ལྟར་ཞིབ་འཇུག་གི་དྲི་བ(Academicresearch issues)ཞེས་པ་ཅི་ཞིག་ཡིན་པ་དཔེ་བརྗོད་དང་སྦྲགས་ནས་ངོ་སྤྲོད་རགས་ཙམ་བྱས་རྗེས། ཞིབ་འཇུག་གི་དྲི་བ་ནི་བརྗོད་གཞི་གང་དེའི་རྩ་བ་རུ་གྱུར་ཡོད་པ་གསལ་བོར་རྟོགས་འོང་མོད། ད་རུང་ཕྱོགས་འགའ་ནས་གསེད་བཀྲོལ་ཅུང་ཟད་བྱས་ན་ལྷག་ཏུ་གོ་བ་ཇེ་ཟབ་དུ་འགྲོ་ཐུབ་པ་འདོད། དང་པོ། ཞིབ་འཇུག་གི་དྲི་བ་ནི་དོགས་གནད་ཅིག་ཡིན་དགོས་ཏེ། གལ་ཏེ་དོགས་གནད་གང་རུང་ཞིག་མེད་ན་ཞིབ་འཇུག་བགྱི་བའི་དགོས་པ་ཡང་མེད། དེ་བས་རིག་གཞུང་ཞིབ་འཇུག་གི་ཁྲོད་དུ་ནམ་རྒྱུན་རིག་གཞུང་གི་སྣང་ཚུལ་དང་འབྲེལ་བའི་དྲི་བ་ཅི་ཞིག་ཡིན་པ་དང་ཅི་ཕྱིར་ཡིན་པར་ལན་ལྡོན་དགོས་པ་དེའོ། །གཉིས་པ། ཞིབ་འཇུག་གི་དྲི་བ་ནི་གཞུང་ལུགས་རང་བཞིན་གྱི་དོགས་གནད་ཅིག་ཡིན་དགོས་ཏེ། དེ་ནི་ཉིན་རྒྱུན་འཚོ་བའི་ཁྲོད་ཀྱི་དྲི་བའམ་ལས་དོན་གྱི་དྲི་བ་སོགས་བར་གྱི་ཁྱད་པར་གཙོ་བོ་དེ་ཡིན། གཞུང་ལུགས་རང་བཞིན་གྱི་དོགས་གནད་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཞུང་ལུགས་ཀྱི་ལྟ་ཚུལ་ལྡན་པའི་དོགས་གནད་དེའོ། །གསུམ་པ། ཞིབ་འཇུག་གི་དྲི་བ་ནི་གཞུང་ལུགས་འཕེལ་རྒྱས་སུ་འགྲོ་བར་རྔོ་ཐོགས་པའི་དོགས་གནད་ཅིག་ཡིན་དགོས་ཏེ། རིག་གཞུང་ཞིབ་འཇུག་གི་དམིགས་ཡུལ་ནི་གསར་གཏོད་ཡིན་དགོས་ཤིང་། གསར་གཏོད་མ་ནུས་ན་ཐོན་ཁུངས་དང་ངལ་རྩོལ་འབྲས་མེད་དུ་སོང་བ་ལགས།
       ཞིབ་འཇུག་གི་དྲི་བའམ་གནད་དོན་ལ་རིགས་གཉིས་ཡིད་དེ། དང་པོ་ནི་ང་ཚོས་ཇི་ལྟར་བགྱི་དགོས་པར་ལན་གདབ་པའི་དྲི་བ་སྟེ། འདི་ལ་དངོས་ཡོད་གནད་དོན(实际问题)ཞེས་བྱ། གཉིས་པ་ནི་ང་ཚོས་བསམ་གཞིག་ཇི་ལྟར་བྱ་དགོས་པའི་དྲི་བ་སྟེ། འདི་ལ་ལྟ་ཚུལ་གྱི་གནད་དོན(观念问题)ཞེས་བྱ། སྔ་མ་ནི་མིག་མཐོང་ལག་ཟིན་གྱི་སྤྱི་ཚོགས་གནད་དོན་སྣ་ཚོགས་ལས་བྱུང་བའི་དྲི་བ་སྟེ། གནད་དོན་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་ཇི་ལྟར་སེལ་ཐབས་ཀྱི་ལན་ལྡོན་ཡིན་ལ། ཕྱི་མ་ནི་རིག་གནས་དང་ལོ་རྒྱུས་སོགས་ཀྱི་གནད་དོན་གང་ཞིག་གི་དོགས་གནད་ལ་ལན་ལྡོན་པ་ལ་བྱ། དེ་བས་ང་ཚོས་ལྟ་ཚུལ་གྱི་གནད་དོན་ཐག་གཅོད་པ་ནི་འཇིག་རྟེན་བཅོས་བསྒྱུར་གྱི་ཆེད་དུ་ཅི་ཞིག་བགྱི་དགོས་པ་དེ་མིན་པར། འཇིག་རྟེན་རྒྱུས་ལོན་བགྱི་བ་ལ་གོ་བ་གསར་དུ་བསྐྱེད་ཐུབ་པ་བྱ་རྒྱུ་དེ་ཡིན④ཞེས་གསུངས་ཡོད། 
       ཞིབ་འཇུག་གི་དྲི་བ་རིགས་མི་འདྲ་གཉིས་སུ་ཕྱེ་ཚར་རྗེས། གཞུང་ལུགས་ཞིབ་འཇུག་དང་བཀོལ་སྤྱོད་ཞིབ་འཇུག་བར་གྱི་ཁྱད་པར་གསལ་བོར་འབྱེད་དགོས། གལ་ཏེ་གཞུང་ལུགས་སམ་ཤེས་བྱ་དང་འབྲེལ་བའི་གནད་དོན་གང་རུང་ཞིག་ལ་ཞིབ་འཇུག་བགྱི་བའི་རིགས་ཡིན་ཚེ་སྔ་མར་གཏོགས་པ་དང་། དངོས་ཡོད་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་གནད་དོན་གང་རུང་སེལ་ཐབས་ཀྱི་སྐོར་ཞིབ་འཇུག་བགྱི་བའི་རིགས་ཡིན་ཚེ་ཕྱི་མར་གཏོགས། 
       ཁ་བྱང་དང་དྲི་བ་གཏན་འཁེལ་བྱས་ཚར་རྗེས། རང་གི་བརྗོད་གཞི་དང་འབྲེལ་བའི་རྒྱུ་ཆ་འཚོལ་ཞིབ་དང་ཞིབ་ཀློག་གི་ལས་ལ་འཇུག་དགོས། དེ་ལ་རིགས་གསུམ་ཡོད་དེ། རྒྱུ་ཆ་རིམ་པ་དང་པོ་དང་རྒྱུ་ཆ་རིམ་པ་གཉིས་པ། རྒྱུ་ཆ་རིམ་པ་གསུམ་པ་བཅས་ཡིན། རྒྱུ་ཆ་རིམ་པ་དང་པོ་ཞེས་པ་ནི་རྒྱུ་ཆ་གཙོ་བོ་ཡི་རིགས་ཏེ། དཔྱད་གཞི་ཁུངས་བཙུན་དང་ལྟོས་བཅས་ཀྱིས་ཡིད་རྟོན་རུང་བའི་རྒྱུ་ཆ་ཡི་རིགས་ཏེ། དཔེར་ན། ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཚང་གི་རྒྱུ་ཆ་ལྟ་བུ་ལ་ཆ་མཚོན་ན། དུས་སྐབས་གང་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱས་ན་དུས་སྐབས་དེ་ཡི་མིས་བྲིས་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཚང་ཁུངས་དག་ལ་གཞི་བཅོལ་དགོས་ཏེ། བཙན་པོའི་སྐབས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ལྟ་བུར་ཏུན་ཧོང་གཏེར་ཡིག་ཁྲོད་ཀྱི་བཙན་པོ་རིན་བྱོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་དང་དོན་ཆེན་གནད་བསྡུས། རྡོ་རིང་ཡི་གེ་སོགས་དཔྱད་གཞི་གཙོ་བོར་འཛིན་དགོས་པ་ལས། ཕྱིས་ཀྱི་ཆོས་འབྱུང་ལོ་རྒྱུས་དག་གཙོ་བོར་འཛིན་ཐབས་མེད། རྒྱུ་ཆ་རིམ་པ་གཉིས་པ་ཞེས་པ་ནི་རྒྱུ་ཆ་རིགས་དང་པོ་ལ་ཁུངས་བྱས་ཏེ་བྲིས་པའི་ཆེད་དེབ་དང་དཔྱད་རྩོམ། སྙན་ཞུ་བཅས་ལ་གོ་དགོས། རྒྱུ་ཆ་རིམ་པ་གསུམ་པ་ནི་ཤེས་བྱ་ངོ་སྤྲོད་རང་བཞིན་གྱི་རིགས་ཏེ། དཔེར་ན་སློབ་གྲྭའི་བསླབ་དེབ་དང་ཤེས་བྱ་ཀུན་འདུས་ཀྱི་དེབ་སོགས་ལ་ཟེར། རིགས་འདི་རྒྱུ་ཆ་རིམ་པ་གཉིས་པ་ལས་ཀྱང་གོ་བདེ་ཞིང་ཐོག་མའི་འཇུག་སྒོ་རུ་ཕན་ཐོགས་པ་ཡིན།
       རྒྱུ་ཆ་རིགས་ཀྱི་དབྱེ་བ་ཞིབ་ཏུ་ཕྱེ་རྗེས་རྒྱུ་ཆ་དེ་དག་རང་གི་རྩོམ་གྱི་ཁྲོད་དུ་ཇི་ལྟར་བེད་སྤྱོད་གཏོང་བ་ལ་སྟ་གོན་བྱ་དགོས་ལ། ཐོག་མ་རྒྱུ་ཆ་དེ་དག་རེ་རེ་བཞིན་རྩོམ་པ་པོ་དང་དེབ་ཀྱི་མཚན་བྱང་། པར་གཞི། པར་བསྐྲུན་ཁང་། པར་བསྐྲུན་དུས་ཚོད། ཤོག་གྲངས་བཅས་ཟིན་བྲིས་ཞིབ་ཕྲ་འགོད་དགོས། རྒྱུ་ཆ་ཀློག་པའི་གོ་རིམ་ཁྲོད་ནས་དེ་དག་གི་ཁྲོད་ཀྱི་གཙོ་གནད་ལ་དོགས་སློང་བྱེད་དགོས་ཏེ། གསལ་ཁ་བྱུང་མེད་པ་དང་དོན་གྱི་གནད་འབྱིན་མ་ཐུབ་པ། སྔ་ཕྱི་འགལ་འབྲེལ་དུ་གྱུར་བ་ཡོད་མེད་སོགས་གནད་དོན་འཚོལ་ཞིབ་ལ་དོ་ཁུར་བླ་ལྷག་བྱེད་དགོས།        
གསུམ་པ། སྒྲུབ་བྱེད་ཇི་ལྟར་འགོད་ཚུལ།
       ཁྱེད་ཀྱིས་ཞིབ་འཇུག་གི་དྲི་བ་ལ་རྒྱུས་མངའ་གང་འཚམ་བྱུང་ཞིང་། གནད་དེར་ལན་གདབ་པའི་ཐབས་ཤེས་ཀྱང་རྙེད་རྗེས། སྒྲུབ་བྱེད་འགོད་པའི་འཆར་གཞི་འཇོག་ཆོག་ལ། ཁྱེད་ཀྱི་འཆར་གཞི་དེ་ཡང་ཞིབ་འཇུག་གི་བརྒྱུད་རིམ་དང་བསྟུན་ནས་འགྱུར་ལྡོག་འགྲོ་ངེས། གལ་ཏེ་འགྱུར་ལྡོག་ཅི་ཡང་མ་བྱུང་ཚེ་ཁྱེད་ཀྱིས་བློ་གྲོས་ཀྱི་རྩལ་ཡོད་དགུ་འདོན་མ་ཐུབ་པས་ཡིན་ངེས། ད་རུང་གཟབ་དགོས་ས་ཞིག་ནི། ཕྱོགས་ལྷུང་དང་གཡོ་སྒྱུ་དང་མ་འདྲེས་པར་ཚད་ལྡན་གྱི་སྒྲུབ་བྱེད་འགོད་པ་ནི། ཞིབ་འཇུག་དཔྱད་རྩོམ་གྱི་སྲོག་ཤིང་ལྟ་བུ་རུ་གྱུར་ཡོད་པས། འདིའི་སྐབས་སུ་སྒྲུང་དང་ལུང་བསྟན། ངག་རྒྱུན་ལྟ་བུ་ནི་སྒྲུབ་བྱེད་ཀྱི་གཏན་ཚིགས་སུ་མི་འགྲོ་བས། གཞི་རྩའི་རྒྱུན་ཤེས་འདི་དག་ཚན་རིག་རང་བཞིན་ལྡན་པའི་ཞིབ་འཇུག་བགྱི་བར་ངེས་ཤེས་འདྲོངས་པར་བྱ་དགོས།
       དོན་དམ་གྱི་ཞིབ་འཇུག་ནི་བརྗོད་གཞི་གང་རུང་གི་འབྲེལ་ཡོད་ཀྱི་རྒྱུ་ཆ་ཁོལ་དུ་བཏོན་ནས་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་བསྡུ་རུབ་བགྱི་བ་ཙམ་མིན་པར། ཁྱེད་དང་ཀློག་པ་པོས་དོ་སྣང་བྱེད་སའི་གནད་དོན་གང་རུང་ཞིག་ཐག་གཅོད་བྱེད་ཐུབ་དགོས། དེ་ལ་ཞིབ་ཏུ་ཕྱེ་ན་ཁྱེད་རང་ལ་ལྟ་ཚུལ་ཅི་ཞིག་ཡོད་པ་དང་དེའི་རྒྱུ་མཚན་ཅི་ཡིན་པ། དེ་ལ་སྒྲུབ་བྱེད་ཅི་ཞིག་ཡོད་པ། སྔོན་གྱི་ཞིབ་འཇུག་གམ་རྒྱུ་ཆ་དག་གི་ཁྲོད་ནས་ཕྱོགས་གང་དག་ལ་འཐད་པ་དང་གང་དག་ལ་ཅི་འཐད་པའི་ཚུལ། རང་གི་ལྟ་ཚུལ་གྱི་རྒྱབ་རྟེན་དུ་རུང་བའི་སྒྲུབ་བྱེད་བཅས་ཚང་དགོས། སྒྲུབ་བྱེད་ལ་མ་མཐའ་ཡང་གཉིས་ཡན་ཆོད་དགོས་པ་ལས་སྒྲུབ་བྱེད་སྣེ་གཅིག་ཙམ་ལས་མ་རྙེད་ཚེ་དེ་ཉིད་སྒྲུབ་བྱེད་དུ་ཁས་མི་ལེན། གལ་ཏེ་རང་གི་སྒྲུབ་བྱེད་གང་དེར་གནོད་བྱེད་དུ་གྱུར་བའི་རིགས་ཡོད་ཚེ་སྦས་སྐུང་ཅི་ཐུབ་བགྱི་བ་དང་སྣང་མེད་བསྐྱུར་བ་སོགས་མི་བགྱི་བར་དེ་ལ་དེ་ལུགས་ཀྱི་རྒྱུ་མཚན་ཁུངས་ཐུབ་འགོད་དགོས། ད་རུང་སྒྲུབ་བྱེད་ཕལ་མོ་ཆེ་ལ་རྒྱབ་ལྗོངས་ངོ་སྤྲོད་བྱེད་པ་དང་བརྡ་དོན་གཙོ་གྲས་ལ་མཚན་ཉིད་འགོད་པ། ཀློག་པ་པོས་གོ་དཀའ་བའི་རིགས་ལ་མཆན་འགྲེལ་འགོད་པ་སོགས་ཀྱང་འདུ། ཀློག་པ་པོས་ཁྱེད་ཀྱི་སྒྲུབ་བྱེད་གང་དེ་གནས་ལུགས་ལྡན་པ་ཞིག་ཡིན་མིན་གྱི་དབྱེ་བ་འབྱེད་དུས་སུ། གཙོ་བོ་ཁྱེད་ཀྱིས་བཀོད་པའི་རྒྱུ་མཚན་དང་སྒྲུབ་བྱེད་ལ་བལྟ་ངེས་ཡིན་པ་མ་ཟད། ཁྱེད་ཀྱིས་ཁོ་ཚོས་དོ་ཁུར་བྱེད་སའི་ཐེ་ཚོམ་གྱི་གནད་གང་དེ་སེལ་ཐུབ་ཡོད་མེད་ལ་བལྟ་ངེས། དེ་བས་ཁྱེད་ཀྱིས་ཞིབ་འཇུག་གཏིང་ཟབ་བྱས་མེད་པའི་སྔོན་ནས་མཐའ་མཇུག་གི་ཆོད་སྡོམ་འཇོག་མི་རུང་ལ། རང་གི་ལྟ་ཚུལ་གཏན་ལ་ཕབ་རྗེས་དེ་ཡི་སྒྲུབ་བྱེད་ཡང་དག་བཙལ་བ་ལྟ་བུའི་ཞིབ་འཇུག་གི་སྦྱོར་དངོས་རྗེས་གསུམ་གོ་ལྡོག་པའི་ཐ་མའི་སྦྱོར་བ་ཡང་འགོ་བའི་ནད་བཞིན་དུ་སྤངས་དགོས། དེ་ལྟར་བྱས་ཚེ་ཁྱེད་ཀྱི་བསམ་གཞིག་གི་རྒྱ་བསྐྱེད་མི་ཐུབ་ལ། རྒྱུ་འབྲས་དང་གནས་ལུགས་བརྩི་བའི་ཞིབ་འཇུག་པ་ཞིག་ཏུ་ཡང་འགྱུར་མི་ཐུབ་པར་རིག་གཞུང་གི་ཁྲམ་པ་རུ་ཆགས་ངེས།
       ཞིབ་འཇུག་བྱ་ཡུལ་གང་དེར་ཐོག་མའི་ལན་ཞིག་ཡོད་ཚེ། ད་གཟོད་ལན་དེ་གནད་དུ་ཐེབས་པ་ཞིག་ཡིན་མིན་ལ་རྒྱུ་མ་ཕུ་འདེད་ཀྱིས་བརྟག་དཔྱད་བྱེད་ཆོག་པ་མ་ཟད། ལན་དེའི་རྒྱབ་རྟེན་གྱི་སྒྲུབ་བྱེད་འཚོལ་བ་གཙིགས་སུ་བཟུང་ནས་འབད་པ་བྱེད་ཆོག ལན་དེ་གནད་དུ་འཁེལ་ཡོད་མེད་ལ་བརྟག་དཔྱད་བགྱི་དུས་རང་གིས་རང་ལ། ལྟ་ཚུལ་ཅི་ཞིག་འདོན་རྩིས་ཡོད་པ་དང་ལྟ་ཚུལ་དེ་བྱེ་བྲག་ཏུ་ཕྱེ་ཐུབ་ཡོད་མེད། ལྟ་ཚུལ་དེས་ཀློག་པ་པོའི་དོགས་གནད་ཀྱི་མདུད་པ་བཀྲོལ་ཐུབ་མིན་བཅས་ཀྱི་དྲི་བ་དག་འདྲི་དགོས་ཚུལ་གསུངས་འདུག་པ་མ་ཟད། ལྟ་ཚུལ་གང་དེ་ལ་བཤད་ལུང་བཤད་དང་ཅི་འཕྲོས་མོལ་འཕྲོས་སུ་སོང་བ་ཞིག་མ་ཡིན་པར། བྱེ་བྲག་གི་གནད་གསལ་བོར་སྟོན་ཐུབ་པ་ཞིག་ཡིན་དགོས། དེ་ལྟར་ཡིན་ཚེ་དེ་ཡི་རྒྱབ་རྟེན་གྱི་སྒྲུབ་བྱེད་འཚོལ་ཞིབ་བྱེད་བདེ་བ་མ་ཟད། ཀློག་པ་པོའི་ཡིད་ཀྱི་དང་བ་འདྲེན་པ་ཡང་བྱེད་ཐུབ། དེ་མ་ཟད་རང་གི་སྒྲུབ་བྱེད་དག་བརྒྱ་ཆ་བརྒྱ་ཐམ་པ་ཡང་དག་པ་དང་འཁྲུལ་བ་མེད་པ་ཡིན་པའི་རང་སྣང་ངམ་ཁ་ཕོ་སྤངས་ནས། འཇིག་རྟེན་འདིར་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཞིག་གཏན་ནས་མེད་པ་མ་ཟད། སྐྱོན་དང་ནོར་འཁྲུལ་ཤོར་མི་སྲིད་པ་ཞིག་མེད་པའི་རང་བཞིན་ཁས་བླངས་ཏེ། རང་གིས་ཐག་མ་ཆོད་ས་དང་བློ་ཡིས་མ་དཔོག་པ། ཆེད་ལས་ཀྱི་ཤེས་བྱས་མ་འདང་པ་སོགས་དྲང་པོ་དྲང་བཞག་གིས་ཁས་ལེན་དགོས།
       དེང་སང་རྒྱལ་ནང་གི་མཐར་ཕྱིན་དཔྱད་རྩོམ་ཕལ་ཆེ་བ་ལ་གནད་དོན་ཞིག་ཡོད་པ་ནི། གཅིག་ནས་རང་གི་སྒྲུབ་བྱེད་ཀྱི་རྒྱུ་ཆ་དག་གི་རིམ་པ་ཞིབ་ཏུ་ཕྱེ་མེད་པ་དང་དེ་དག་ཚན་རིག་རང་བཞིན་གྱི་ཞིབ་འཇུག་ཏུ་འགྲོ་མིན་གྱི་དབྱེ་བ་ཡང་ཕྱེ་མེད་པ་མང་སྟེ། དཔེར་ན། དུས་རབས་བཅུ་གཅིག་གི་རྗེས་ནས་བྱུང་བའི་ཆོས་འབྱུང«བཀའ་ཆེམས་ཀ་ཁོལ་མ»ལྟ་བུ་ལ་ཆ་མཚོན་ན། ཐོག་མར་དུས་ཚོད་ནམ་ཞིག་ལ་བྱུང་ཞེས་ཁ་མཚོན་གཅོད་རྒྱུ་དཀའ་ཏེ། དེ་ནི་དུས་རབས༡༡གཡས་གཡོན་ནས་དུས་རབས༡༥བར་དུ་གཅིག་ལག་གཅིག་བརྒྱུད་ཀྱིས་འཕྲི་སྣོན་རབས་དང་རིམ་པ་བྱས་ཡོད་པ་དང་། དེ་ལ་ལེའུ་བཅུ་གསུམ་ཅན་དང་ལེའུ་བཅོ་ལྔ་ཅན། ལེའུ་བཅུ་དྲུག་ཅན་ལྟ་བུ་པར་གཞི་ཡང་མི་འདྲ་ཁག་འགའ་བྱུང་ཡོད་པས། དེ་དག་ནང་དོན་ཁག་ལུང་འདྲེན་བྱས་ཏེ་སྒྲུབ་བྱེད་དུ་འགོད་དུས་ནང་དོན་གང་དེར་ཡང་ཡང་བརྟག་ཅིང་དཔྱད་རྒྱུ་གལ་ཆེ་མོད། མང་ཤོས་ཀྱིས་བརྟག་དཔྱད་ཅི་ཡང་མེད་པར་རང་གི་བརྗོད་གཞིར་འབྲེལ་བ་ཅུང་ཟད་མཆིས་ཚེ་ཐད་ཀར་ལུང་འདྲེན་གང་ནུས་བྱེད་པ་དང་གཅིག རྒྱུ་ཆ་ལ་གདམ་གསེས་དང་ཞུན་བརྡར་ཅི་ཡང་མ་བྱས་པ་ཐད་ཀར་འདྲེན་པ་དང་ལུང་དུ་དྲངས་པ་དེར་དཔྱད་ཞིབ་ཅི་ཡང་བྱས་མེད་པ་དང་གཉིས་ལྟ་བུའི་སྐྱོན་མང་དུ་མཐོང་། བོད་ཀྱི་རིག་གནས་ལ་སློབ་གཉེར་བྱེད་མཁན་མང་ཤོས་ཤིག་ལ་སྲོལ་རྒྱུན་རིག་གནས་ཀྱི་ཤན་ཤུགས་ཆེ་ཞིང་ཚན་རིག་རང་བཞིན་གྱི་རིག་གཞུང་ཞིབ་འཇུག་གི་སྦྱོང་བརྡར་བྱང་ཆ་དེ་ཙམ་ཐོན་མེད་པས་སྒྲུང་དང་ལུང་བསྟན། གཏེར་མ་བཅས་ལ་ཡང་བརྟག་དཔྱད་ཡང་ཡང་མ་བྱས་པར་ཚིག་ཟིན་ཙམ་ལ་ཡིད་རྟོན་བྱས་ཏེ་སྒྲུབ་བྱེད་དུ་དྲངས་ཅི་ཐུབ་བྱས་པ་ཡང་མང་དུ་མཐོང་།
བཞི་པ། དཔྱད་རྩོམ་དངོས་ཇི་ལྟར་འབྲི་ཚུལ།
       རྩོམ་པ་པོ་མང་པོ་ཞིག་ལ་ངེས་གཏན་གྱི་འཆར་གཞི་གསལ་པོ་མེད་པས། རྩོམ་ཡག་པོ་ཞིག་བྲིས་ཡོད་ཀྱང་འབྲེལ་མེད་ཀྱི་གཏམ་ཉོག་འགའ་ཞིག་ཉུང་འཕྲི་མི་གཏོང་ཐབས་མེད་ཡིན་པའི་གནས་ཚུལ་དང་འཕྲད་ཡོང་། སྔོན་ལ་ཇི་ལྟར་འབྲི་བའི་འཆར་གཞིའམ་སྒྲོམ་གཞི་གསལ་པོ་ཡོད་ཚེ་སྦྲུལ་ལ་ལག་པ་བྲིས་པ་ལྟ་བུའི་སྐྱོན་དག་ལ་གཡོལ་ཐུབ་ངེས། གང་ལྟར་ཀྱང་རྩོམ་འབྲི་བའི་སྟ་གོན་གྱི་རིམ་པར་ཁྱེད་ཀྱིས་གཤམ་གྱི་དྲི་བ་དག་ལ་བསམ་བློ་ཞིབ་ཏུ་གཏོང་དགོས་ཏེ། གཅིག རང་གི་རྩོམ་གང་དེ་མི་སུ་དང་སུས་བཀླག་སྲིད་པ་དང་ཁོང་ཅག་གིས་དོ་ཁུར་བྱེད་སའི་གནད་དོན་གང་ཡིན་པ་ངེས་དགོས། གཉིས། རང་གིས་ཐག་གཅོད་རྒྱུའི་གནད་དེ་ཚིག་རེ་གཉིས་སུ་དྲིལ་ནས་བཤད་ཐུབ་པ་ཞིག་ཡིན་དགོས། གནད་དེ་སེལ་བར་རང་གི་ད་ལྟའི་གནས་སྐབས་ཀྱི་ཤེས་བྱའི་ཆུ་ཚད་ཅི་ཙམ་ལ་སླེབས་ཡོད་པར་བསམ་བློ་གཏོང་དགོས། གསུམ། རང་གི་འདོད་ཚུལ་གང་དེའི་རྒྱབ་རྟེན་གྱི་སྒྲུབ་བྱེད་དག་མདོར་དྲིལ་ནས་བཤད་ཐུབ་དགོས། བཞི། ཀློག་པ་པོ་དག་གིས་དྲི་བ་གང་དག་འདྲི་ངེས་པ་དང་ལྟ་ཚུལ་མི་མཐུན་པ་གང་དག་འདོན་ངེས་པ་ལམ་ཙམ་ངེས་པར་བྱས་ནས། དེ་དག་ལ་ལན་ཅི་འདྲ་གདབ་རྒྱུ་ཡང་ངེས་ཐུབ་དགོས། རང་གི་སྒྲུབ་བྱེད་དག་ལ་གསལ་ཁ་གཏོད་དགོས་ས་དང་སྣོན་འབྲི་སྤོར་གཅོག་ཅི་འདྲ་དགོས་པ་ལ་ཡང་ངེས་དགོས། ཉམས་མྱོང་ལྡན་པའི་ཞིབ་འཇུག་པ་ཞིག་ཡིན་ཚེ། གྲ་སྒྲིག་ཚགས་སུ་ཆུད་ཅིང་རྩོམ་གྱི་མ་ཟིན་འབྲི་ཆོག་ཆོག་ཡིན་སྙམ་ན་ཡང་། དངོས་སུ་འབྲི་བའི་བརྒྱུད་རིམ་ནི་བདེ་མོ་ཐང་ལྟར་མ་ཡིན་པར་དཀའ་ངལ་སྣ་ཚོགས་ཤིག་དང་འཕྲད་ངེས་པ་དང་། གནད་འགའ་ཞིག་གསར་དུ་རྟོགས་ངེས་པ། སྔོན་མར་འཐད་ལྡན་དུ་སྒྲུབ་ཡོད་པ་སྙམ་པ་འགའ་ཞིག་བསྐྱར་དུ་བཅོས་དགོས་པ་བཅས་ཀྱི་གནད་གསལ་བོར་ངེས་ཤིང་མྱོང་རྒྱུས་ཟབ་མོ་ཡོད་ངེས། འདི་ནི་ཐོག་མའི་སྟ་གོན་གྱི་རིམ་པ་ཡིན་པས་དེ་ཙམ་གྱིས་འཐུས་པར་བྱ། 
       རྩོམ་གྱི་མ་ཟིན་དངོས་སུ་འབྲི་འགོ་ཚུགས་དུས་སུ་གླེང་གཞི་ནས་འགོ་ཚུགས་དགོས་མོད། ཐོག་མར་འཆར་གཞི་ལྟར་དུ་བྲིས་པའི་གླེང་གཞི་དེ་ཉིད་རྩོམ་ཡོངས་སུ་འགྲུབ་རྗེས་སུ་འགྱུར་བ་འགྲོ་སྲིད་དེ། རྒྱུ་མཚན་ནི་ཐོག་མ་བྲིས་པ་དེ་ནི་རྩོམ་གང་དེའི་ནང་དོན་ཆ་ཚང་བྲིས་མེད་པའི་ཡར་སྔོན་གྱི་འཆར་གཞི་ཙམ་ཡིན་པས་དངོས་སུ་བྲིས་ཟིན་རྗེས་དེ་ལ་སྣོན་འཕྲི་སྤོར་གཅོག་དགོས་ས་གང་དག་ཡོད་པ་ངེས་ཡོང་། དེ་ནས་རྩོམ་གང་དེར་བཀོལ་བའི་གཙོ་གནད་མིང་ཚིག་དག་གི་བརྡ་དོན་གསལ་པོ་ངེས་དགོས། དཔེར་ན། རིག་གནས་དང་དེང་རབས་ཅན་ལྟ་བུ་ཞིག་བཀོལ་ཚེ། སྤྱིར་བཏང་གི་ཐ་སྙད་འདི་དག་ལ་འཛམ་གླིང་ཤར་ནུབ་ཀྱིས་བཞག་པའི་མཚན་ཉིད་འདྲ་མིན་མག་མོག་གི་རྟ་སྤུ་བཞིན་དུ་མང་ཞིང་བཞེད་པ་མི་འདྲ་བ་སྣ་ཚོགས་ཡོད་པ་དང་། གང་དེའི་ཐོག་མའི་ཁུངས་དང་ཕྱིས་ཀྱི་འཕོ་འགྱུར། བཀོལ་སའི་གནས་མི་འདྲ་བ་ལ་གོ་བ་མི་འདྲ་བ་སོགས་སྣ་ཚོགས་པ་མཆིས་པ་དག་རང་གིས་གསལ་པོ་ངེས་དགོས་པ་མ་ཟད། བཀོལ་སའི་ཁྱབ་ཁོངས་གང་དེར་བསམ་བློ་ཞིབ་ཕྲ་གཏོང་དགོས་པ་ལས། རང་གིས་གསལ་པོ་ངེས་མེད་པ་དག་གཞན་གྱི་ཟེར་སྒྲོས་ཙམ་ལ་བལྟས་ནས་བཀོལ་མི་རུང་། དེ་ནས་རྩོམ་གྱི་ས་བཅད་དང་ཚན་པ་རེ་རེ་ཇི་ལྟར་འབྲི་བ་དང་ཅི་ཞིག་འབྲི་བའི་འཆར་གཞི་བཞག་ནས་དངོས་སུ་བྲིས་རྗེས། མཇུག་གི་ཆོད་སྡོམ་གྱི་མ་ཟིན་འགོད་ཆོག 
       རྩོམ་འབྲི་བའི་གོ་རིམ་ཁྲོད་དུ་རྒྱུན་མཐོང་གི་གནད་དོན་གསུམ་ལ་གཡོལ་ཐབས་དགོས་ཏེ། དང་པོ་དཔྱད་རྩོམ་ནི་རྩིས་ཐོ་འགོད་པ་ལྟར་དུ་འབྲི་མི་རུང་སྟེ། རང་གི་ལྟ་ཚུལ་གང་ཡིན་པ་དང་དེ་ཡི་སྒྲུབ་བྱེད་གང་དག་ཡིན་པ་རིམ་པ་བཞིན་དུ་འགོད་དགོས་པ་ལས། རྒྱུ་ཆ་སྣ་ཚོགས་ལུང་དུ་འདྲེན་ཅི་ཐུབ་བྱས་རྗེས་རང་གི་ལྟ་ཚུལ་རྡོག་རྡོག་དེ་གང་ཡིན་པ་མཇུག་ནས་མ་གཏོགས་མི་ཤེས་པ་བྱེད་མི་ཉན། འགའ་ཡིས་རྒྱུ་ཆ་གང་ཞིག་ཡིན་པ་དང་རང་གིས་ཅི་ཞིག་དྲན་ཚུལ་སྣ་ཚོགས་ཉ་དང་ཉུངས་མ་བཞིན་དུ་བསྲེས་པ་ལས། རྩོམ་གྱི་དྲི་བ་གང་ཡིན་པའི་གནད་བོར་ནས་ཅི་རྙེད་ལུང་དུ་འདྲེན་པ་དང་ཅི་དྲན་ཡིག་ངོར་ཕབ་པ་དཔྱད་རྩོམ་ཡིན་པ་འདོད་ཀྱིན་འདུག་པས་དེ་ལ་ཧ་ཅང་གཟབ་དགོས་སྙམ། བོད་ཀྱི་མཁས་པས་བྲིས་པའི་དཔྱད་རྩོམ་མང་པོ་ཞིག་ལ་དྲི་བ་ཉུང་ཞིང་ལན་ཉོག་ལ་རིང་བའི་སྣང་ཚུལ་འདུག །དྲི་བ་གསལ་བོ་ཡིན་དགོས་པ་མ་ཟད་དེ་ལ་ཐད་ཀར་འབྲེལ་བའི་ལན་གསལ་པོ་འགོད་དགོས་ལ། དྲི་བ་དང་འབྲེལ་བ་མེད་པའི་ལན་སྣ་ཚོགས་སྤུངས་པ་ལ་འཛེམ་དགོས། གཉིས་པ། དཔྱད་རྩོམ་ནི་དཔྱད་གཞི་རྒྱུ་ཆ་སྣ་ཚོགས་ཕྱོགས་བཏུས་བྱས་པ་ལྟ་བུ་ཞིག་ཡིན་མི་འོས། མཐར་ཕྱིན་དཔྱད་རྩོམ་མང་པོ་ཞིག་ནི་དཔྱད་གཞི་ཀུན་བཏུས་ལྟ་བུ་ཞིག་ཏུ་ཆགས་འདུག་པ་དེར་འཛེམ་དགོས་འདུག རང་གི་དྲི་བ་གང་དེར་ལན་གདབ་པའི་སྒྲུབ་བྱེད་དུ་རུང་བའི་དཔྱད་གཞི་དག་ལ་དབྱེ་ཞིབ་དང་མཐའ་དཔྱོད། དགག་བཞག་སྤང་གསུམ་བཅས་དགོས་པ་ལས། དེ་དག་ལན་དུ་ཐད་ཀར་རང་གི་རྩོམ་དུ་དྲངས་ཚེ་ཁྲལ་སེལ་སླ་བཅོས་ཀྱི་སྤྱོད་ངན་དུ་གཏོགས་པ་ལས། རིག་གནས་འཛིན་སྐྱོང་སྤེལ་གསུམ་ལ་རྔོ་ཐོགས་པའི་དཔྱད་རྩོམ་ངོ་མར་བརྩི་ཐབས་མེད། གསུམ་པ། དེབ་གང་རུང་དུ་ཡོད་པའི་སྐད་ཆ་ལས་སླ་མོས་བསྐྱར་ཟློས་མ་བྱེད། གཞན་གྱི་དེབ་གང་རུང་དུ་བཀོད་པའི་སྐད་ཆ་ཞིག་རང་གིས་དཔྱད་བརྗོད་ཅི་ཡང་མེད་པར་སྟབས་བདེའི་ཚུལ་དུ་བཀོལ་ན་ཀློག་པ་པོར་བག་ཆགས་ཡག་པོ་ཞིག་འཇོག་མི་ཐུབ་པ་མ་ཟད་དེས་རང་གི་རྩོམ་ལ་དོན་སྙིང་ལྡན་པའི་ནུས་པ་ཡང་ཐོན་དཀའ།
ལྔ་པ། མཇུག་བསྡུ་བ།
       ཚན་རིག་རང་བཞིན་གྱི་ཞིབ་འཇུག་རྩོམ་ཡིག་ཚད་ལྡན་ཞིག་འབྲི་བ་ནི་རང་གི་བསམ་ཚུལ་ཙམ་ལ་གཞི་བཅོལ་ན་མི་འགྲིག་པར། རྒྱལ་སྤྱིའི་ཐུན་མོང་གི་འགྲོ་སྟངས་ལྟར་དུ་སྦྱོར་དངོས་རྗེས་གསུམ་ཆ་ཚང་བ་ཞིག་ཡིན་དགོས། ཤེས་རམས་ཞིབ་འཇུག་སློབ་མ་ཞེས་པའི་ཞིབ་འཇུག་གི་ཐོག་མའི་རིམ་པ་འདིའི་སྐབས་ནས་ཞིབ་འཇུག་གི་གཞི་རྩའི་གནད་གསལ་བར་སྟོན་པའི་དེབ་འདི་འདྲ་ཞིག་དང་འབྲེལ་འདྲིས་བྱུང་ཞིང་ཀློག་པའི་སྐལ་བ་ཐོབ་པ་ནི་བསོད་ནམས་ཀྱི་བགོ་སྐལ་ཞིག་ཏུ་སྒོམ་ཡོད་དེ། དེབ་འདིའི་དྲིན་གྱིས་རྗེས་མར་ལམ་ནོར་དེ་ཙམ་མང་པོ་ཞིག་འགྲོ་མི་དགོས་པར་ཡིད་ཆེས་ཡོད། 
       དེབ་འདི་བཀླགས་པ་བརྒྱུད་ཚད་ལྡན་གྱི་ཞིབ་འཇུག་དཔྱད་རྩོམ་ཞིག་འགྲུབ་པར། ཞིབ་འཇུག་གི་དྲི་བ་གསལ་པོ་དགོས་པ་མ་ཟད། སྒྲུབ་བྱེད་འགོད་ཚུལ་དང་ཐབས་ལམ་བཅས་གལ་ཆེ་ལ། རྩོམ་གྱི་གོ་རིམ་སྒྲིག་སྟངས་དང་ཐ་སྙད་བཀོལ་ལུགས། ཐ་ན་ཞབས་མཆན་ཚད་ལྡན་འགོད་སྟངས་བཅས་ཀྱང་གལ་ཆེན་ཡིན་པ་རྟོགས་འོང་། ཞིབ་འཇུག་ནི་འཇིག་རྟེན་དུ་གྲགས་པའི་གཏམ་གང་ཞིག་བསྐྱར་ཟློས་བྱེད་རྒྱུ་ཞིག་མིན་པར། སུས་ཀྱང་ཐག་གཅོད་མ་ཐུབ་པའམ་དོ་ཁུར་བླ་ལྷག་བྱས་མེད་པ། ནོར་བ་རྒྱུན་འབྱམས་སུ་སོང་བ། དཀའ་གནད་ཀྱི་མདུད་པ་བཀྲོལ་ཐུབ་མེད་པ་སོགས་ལ་དགག་བཞག་སྤོང་གསུམ་དང་དོགས་སློང་བགྱི་བ། མཐོང་ལམ་གསར་དུ་སྤྱད་དེ་ཟུར་མི་འདྲ་བ་ནས་གོ་བ་གསར་དུ་སྐོང་བ་སོགས་བྱས་ནས་ཀློག་པ་པོར་བློ་བསྐྱེད་གསར་པ་དང་ཐབས་ལམ་གསར་བ། རིགས་ལམ་གསར་བ་བཅས་གསལ་བོ་སྟོན་པའི་བྱ་བ་ཞིག་ཡིན་འདུག་པས། རང་གིས་དེ་སྔོན་བྲིས་ཞིང་སྤེལ་བའི་དཔྱད་རྩོམ་ཡིན་ནོ་ལོ་དག་ལ་དྲི་བ་གསལ་པོ་བཏོན་ཐུབ་མེད་ས་དང་རྒྱུ་ཆ་འདོར་ལེན་ལ་གཟབ་ནན་ཐུབ་མེད་པ་བཅས་ཀྱི་གནད་དོན་ཡོད་པ་ཤེས་རྟོགས་བྱུང་བ་མ་ཟད། སླད་མ་རྩོམ་འབྲི་བའི་སྦྱོར་དངོས་རྗེས་གསུམ་ཚང་མ་ཚན་རིག་རང་བཞིན་གྱི་ཞིབ་འཇུག་དང་ཡོངས་སུ་མཐུན་པར་འབད་པ་ཅི་ལྕོགས་ཀྱིས་འབད་པ་བྱེད་ངེས་ཡིན་པ་མ་ཟད། དེབ་འདིར་ད་རུང་ཡང་དང་བསྐྱར་དུ་བཀླག་ནས་གོ་བ་གསལ་པོ་ལོན་མེད་ས་དང་གོ་བ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་སོང་བ། གཟབ་ནན་གྱིས་དོ་སྣང་མ་ཐུབ་ས་བཅས་ཅི་ཡོད་སེལ་ཐབས་བགྱི་ངེས་ཡིན་པ་མ་ཟད། ཚན་རིག་རང་བཞིན་གྱི་ཞིབ་འཇུག་བགྱི་བ་ལ་གལ་ཆེ་བའི་གཙོ་གནད་དག་རྒྱུད་ལ་གོམས་ཐབས་ཅི་ནུས་ཀྱང་བགྱི་ངེས་ཡིན།

མཆན་འགྲེལ།
① “你心目中的研究人员是什么样子?穿着实验室大白袍看显微镜的人?在图书馆埋头做笔记的人?这是大众心目中研究人员的形象。但你或许还可以想一想各大广播公司的播音员或那些为讲演做大量准备工作的人。像所有成功人士一样，这些人不仅善于做研究，还善于利用其他人的研究成果。”韦恩·布斯等著. 何卫宁译. 研究是一门艺术[M]. 4版. 北京: 新华出版社, 2019:3
②“在真正的研究中,你必须把学生和老师的位置互换。如果是你在做研究，你比其他人知道得多。所以，当你在报告研究工作时，必须假定读者不知情，你必须找理由说服读者来听你做报告。”韦恩·布斯等著. 何卫宁译. 研究是一门艺术[M]. 4版. 北京: 新华出版社, 2019:19
③ 1. l am studying the causes of the disappearance of large NorthAmerican mammals2. because l want to find out whether the earliest peoples huntedthem to extinction,3. in order to help my reader understand whether nativepeoples lived in harmony with nature or helped destroy it.1.l am working on Lincoln's beliefs about predestination and theirinfluence on his reasoning2. because l want to find out how his belief in destiny and God's willinfluenced his understanding of the causes of the Civil War,3. in order to help my reader understand how his religiousbeliefs may have influenced his military decisions.གོང་གི་དཔེ་བརྗོད་ཁག་གཉིས་ཀྱི་ཁུངས་ནི།Wayne C. Booth, Gregory G. Colomb, Joseph Williams The Craft of ResearchUniversity of Chicago Press 2016:45
④ 我们解决观念问题，不是为了做点什么去改变世界，而是为了更好地理解世界。(美)韦恩·C. 布斯等著. 何卫宁译. 研究是一门艺术[M]. 4版. 北京: 新华出版社, 2019:52

རྩོམ་པ་པོ་ངོ་སྤྲོད།
       འབུམ་རྒྱུད་རྟ་མགྲིན་བཀྲ་ཤིས། མཚོ་སྔོན་ཡུལ་ཤུལ་གྱི་མི། ༢༠༢༦ལའི་ཟླ༦པར་བོད་ལྗོངས་སློབ་ཆེན་རིག་གཞུང་སློབ་གླིང་གི་ཀྲུང་གོའི་གནའ་སྲོལ་ཡིག་ཚང་རིག་པའི་ཆེད་ལས་ཀྱི་རབ་འབྱམས་པ་ཐོན་པ་དང་། ད་ལྟར་སི་ཁྲོན་སློབ་ཆེན་ལོ་རྒྱུས་རིག་གནས་སློབ་གླིང་གི་མདོ་དབུས་མཐོ་སྒང་གི་ལོ་རྒྱུས་དང་སྤྱི་ཚོགས་ཆེད་ལས་ཀྱི་འབུམ་རམ་ཞིབ་འཇུག་སློབ་མ་ཡིན། སྔ་རྗེས་སུ«རྩེར་སྙེག»དང«བོད་ཀྱི་དམངས་སྲོལ་ཞིབ་འཇུག» «བོད་ཡིག་སློབ་གསོ»སོགས་ཀྱི་དུས་དེབ་ཐོག་ཏུ་དཔྱད་རྩོམ་འགའ་ཤས་སྤེལ་ཡོད།